Column Bert Wagendorp

Assange is een geniale dwaas, een denker zonder gevoel voor strategie of compromis

In 2010 was de jeugdig ogende Julian Assange van WikiLeaks nog een held van de vrije nieuwsgaring. Hij gooide enorme hoeveelheden gehackte Amerikaanse staatsgeheimen op het internet, waaronder classified information over de oorlog in Afghanistan (The Afghanistan War Logs) en Irak (The Iraq War Logs) en maakte jaren van geheime diplomatenpost openbaar (Cable Gate). WikiLeaks won er prijzen mee (onder meer van Amnesty International en The Economist) en zette een trend: journalistieke primeurs dankzij datalekken of computerhacks.

De opdracht die Assange zichzelf en zijn organisatie had gesteld: overheden transparant maken door geheimen uit de staatscomputers te vissen en in het publieke domein te brengen. Overheden schrokken zich kapot, ze hadden zich niet gerealiseerd dat data-opslag en datahacks bij elkaar hoorden als ctrl, alt en delete.

Gevestigde media waren er als de kippen bij om de nieuwe journalistieke methode te adopteren en samen te werken met de cowboys van de hack. Met elk succes groeide de institutionele weerstand en de roep om controle van het internet. Grote namen als Carl Bernstein en Seymour Hersh (journalistieke wroeters van de oude stempel) steunden WikiLeaks.

Voor hen zat er geen principieel verschil tussen Bradley Manning die militaire geheimen stal en via WikiLeaks naar buiten bracht en Deep Throat, voor de The Washington Post de belangrijkste bron in de Watergate-affaire. Dat vond ook Nick Davies van The Guardian, die Assange er in 2010 van overtuigde dat hij moest gaan samenwerken met zijn krant en met The New York Times.

Alleen via samenwerking met de mainstream media, zei Davies, zou WikiLeaks politieke macht kunnen krijgen en het kunnen opnemen tegen de VS, ‘de grootste mediamanipulatiemachine’ aller tijden. Het grootste gevaar, verklaarde Davies in 2010 in de Volkskrant, was dat WikiLeaks alle informatie ongefilterd openbaar zou maken, mogelijk met levensgevaarlijke consequenties voor betrokkenen. Dat zou overheden een stok geven om te slaan. Hij verzocht om journalistieke ethiek. Assange had geen idee wat Davies bedoelde.

Even later zette hij nieuwe diplomatieke telegrammen integraal online en zagen kwetsbare Amerikaanse bronnen hun naam in de openbaarheid verschijnen. Het betekende het einde van de samenwerking met de grote kranten en tevens dat van het positieve imago van WikiLeaks. Dat kreeg nog een klap toen Assange in Zweden werd beschuldigd van verkrachting.

Toen Assange in een persoonlijke vendetta met Hillary Clinton verzeild leek te zijn geraakt, vermoedelijk via Russische hackers verkregen e-mails van de presidentskandidate online zette en Trump dankbaar I love WikiLeaks twitterde, was zijn integriteit om zeep geholpen.

Assange is een geniale dwaas; een rechtlijnige en onaangepaste denker zonder gevoel voor strategie of compromis. Davies wilde na een paar maanden niets meer met zijn voormalige vriend te maken hebben. Assange bleek een pathologische leugenaar met wie geen afspraak te maken viel. Hij vluchtte in maart 2012 de Ecuadoriaanse ambassade in Londen binnen, uit angst te worden uitgeleverd aan de VS. Hij hield het 2.487 dagen vol in een kamertje zonder ramen met een bed, een douche, een loopband, een zonnelamp en zijn kat James. En een computer. Daarmee zou Assange de computer van zijn gastheer, president Lenín Moreno, zijn binnengedrongen – eens een hacker, altijd een hacker.

Julian Assange had de man kunnen worden die aan de basis stond van een revolutionaire verandering van de journalistiek – in zekere zin is hij dat ook, want zonder WikiLeaks waren de Panama Papers er vermoedelijk nooit geweest, de grootste en invloedrijkste scoop van de afgelopen tien jaar, naar buiten gebracht door twee keurige krantenjournalisten die goed naar Assange hadden gekeken.

Maar Julian Assange zelf zal de geschiedenis ingaan als een tragische figuur, een oude, grijze man die met al zijn intelligentie de macht van de gevestigde orde schromelijk onderschatte. Assange, die overheden ertoe dwong geheimen beter te beschermen - niet tegen eenzame wolven als hijzelf maar vooral tegen andere overheden: de wereld is sinds 2010 ingrijpend veranderd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden