Opinie

Asielbeleid beïnvloedt aantal vluchtelingen niet

Wie het aantal vluchtelingen naar Europa wil verminderen, moet de redenen voor vertrek wegnemen.

Een van de deelnemers aan het protest door uitgeprocedeerde asielzoekers nabij het Tweede Kamer-gebouw op 17 april. Beeld ANP

Waarom vertrekken mensen? Unicef benoemde 2014 tot een rampjaar voor kinderen en dit is terug te zien in de groepen vluchtelingen. De beslissing een gevaarlijke reis te ondernemen wordt ingegeven door de uitzichtloze en onveilige situatie die achter hen ligt, niet door kansberekening over de situatie die voor hen ligt.

Voor een Syriër die op de vlucht is voor oorlog en voor de uitzichtloze situatie in de eerste opvang in de buurlanden, is niet de vraag óf hij vooruit kan maar hoe. Dat geldt ook voor een grote groep Eritreeërs en veel kleinere groepen vanuit andere conflicten in bijvoorbeeld Mali, Soedan, Nigeria en Irak.

Keuzes

De cijfers ondersteunen de stelling dat de aantallen die bescherming zoeken in Europa worden bepaald door de grootte en de ernst van conflicten. Tussen 2004 en 2012 zijn de aantallen asielzoekers relatief stabiel, schommelend tussen de 150 duizend en 300 duizend nieuwe eerste aanvragen per jaar in de hele EU. Dit geldt ook voor het aantal alleenstaande minderjarigen, schommelend rond de 12 duizend aanvragen per jaar. De grootste groepen binnen deze groep vertegenwoordigden de grootste conflicten in de wereld: voorheen Afghanen en Somaliërs, nu Syriërs en Eritreërs.

De huidige groei, naar 600 duizend in 2014, valt hoofdzakelijk te verklaren door de toename van vluchtelingen uit Syrië en Eritrea. Er is tussen 2004 en 2014 veel veranderd in het beleid, de asielwetgeving en het klimaat tegenover vluchtelingen in verschillende Europese landen, zonder dat dit heeft geleid tot grote schommelingen. In sommige Europese landen stegen de aantallen, in andere daalden ze, maar het totale aantal mensen dat naar Europa reist voor bescherming verandert alleen onder invloed van grote conflicten. De keuze om te vertrekken is kennelijk het gevolg van andere factoren dan de situatie in Europa of aan de grenzen.

Er is in een aantal Europese landen onderzoek gedaan naar de keuzes van asielzoekers. Daaruit ontstaat het beeld van verschillende, na elkaar genomen besluiten. Er is eerst het moment van vertrek, een besluit vaak genomen in een kort tijdsbestek met korte voorbereiding. Het besluit om de reis naar Europa te ondernemen komt vaak pas later - een Syriër neemt dat bijvoorbeeld na eerst een jaar in een Libanees vluchtelingenkamp te hebben verbleven. De keuze voor het land van bestemming in Europa wordt pas genomen na aankomst in Europa of onderweg. Een complexe keuze, gebaseerd op persoonlijke factoren en een beeld van het land van aankomst.

Perspectief

Wanneer door Europese landen wordt geprobeerd de aantallen te beïnvloeden door het beleid bij te sturen, wordt vooral geprobeerd onze zeer beperkte invloed op de aantallen die bescherming zoeken aan te wenden om enkele asielzoekers meer van België naar Duitsland of van Nederland naar Zweden te krijgen.

Het op Europese schaal verminderen van aantallen asielzoekers is alléén mogelijk door te investeren in het wegnemen van de redenen voor vertrek. Zorg voor perspectief voor mensen en hun kinderen die in en buiten overvolle vluchtelingenkampen leven in afwachting van het einde van conflicten. Dat is niet alleen een morele verplichting of een verplichting volgens internationale afspraken, zoals het VN-Kinderrechtenverdrag, maar ook de enige weg vooruit.

Wanneer aanzuigende werking in het juiste perspectief wordt gezien, namelijk vooral als een verdelingsvraagstuk tussen landen en niet als een factor met reële invloed op het totale aantal asielzoekers, maakt dat de weg vrij voor meer vooruitgang. Dan kan de Europese Raad van Ministers - naast acute hulp op de Middellandse Zee zodat veel minder mensen verdrinken - ook een stap zetten in een gelijkmatiger verdeling van asielzoekers over de landen en het harmoniseren van het asielbeleid. En dan kunnen ad hoc-beleidsaanpassingen ter ontmoediging van asielzoekers en de bijbehorende bed, bad en brood-discussies ook worden opgeborgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden