LezersbrievenMaandag 5 oktober

‘Asha ten Broeke trekt onzinnige conclusies’

De ingezonden lezersbrieven van maandag 5 oktober.

Aankomst Nederlands schip met Afrikaanse slaven, Jamestown, Virginia, 1619.Beeld HultonArchives / Getty Images

Brief van de dag

Moet ik de beschuldiging ‘racist’ serieus nemen? Ik vind van wel, want ik ben opgegroeid in de schaduw van de Tweede Wereldoorlog en kan mij geen zwaarder verwijt voorstellen. Asha ten Broeke denkt daar anders over (O&D, 2 oktober).

Ten Broeke verwijt mij dat ik de slavernij ‘wel mee vond vallen’. Dat is een onzinnige conclusie, want slavernij tast de menselijke waardigheid aan. Bovendien is deze uitspraak niet van mij afkomstig, want als wetenschapper laat ik morele oordelen aan de lezers over. Wel constateerde ik dat de verre nakomelingen van de slaven vaak een verband leggen tussen het slavernijverleden en hun huidige maatschappelijke positie, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de veel talrijker nakomelingen van de slachtoffers van kinderarbeid in ons land. Hoe komt dat? Volgens Ten Broeke mag ik die vraag niet eens stellen.

Onderzoek naar de dynamiek van een plantagesamenleving met vaak honderden slaven, een directeur en twee of drie opzichters is niet nodig, want de slaven waren volgens Ten Broeke dociele sukkels, die zich niet eens bewust waren van hun numerieke overwicht, zich alles lieten gezeggen en voortdurend werden verkracht. Over racisme gesproken. Wel eens gehoord van sabotage, brandstichting, weglopen, werkweigering en opstanden en – voor de verkrachters – vergiftiging?

Tot slot lijkt zij niet te beseffen dat niet de Europeanen, maar de Afrikanen de slaven wegvoerden en dat de enige manier om het deel van een slavenreis aan boord van een schip goed te beschrijven een vergelijking is met de scheepsreizen van landverhuizers en contractarbeiders uit die tijd. Alleen op die manier kunnen we ontdekken waarom de sterfte aan boord van slavenschepen onder slaven en bemanning zo schrikbarend hoog was.

Piet Emmer, auteur van Geschiedenis van de Nederlandse slavenhandel.

Racisme

‘Racisme slaat op een overtuiging, een motief’, schrijft Asha ten Broeke (O&D, 2 oktober). Maar nergens geeft ze aan wélke overtuiging, en dat leidt tot verwarring. Racisme betekent dat je andere ‘rassen’ dan je eigen soort minderwaardig vindt. De nazi’s vonden Joden, Roma’s en Slavische volkeren minderwaardig. Met gruwelijke gevolgen.

Blijkbaar vonden onze voorouders bewoners van West-Afrika minderwaardig. Want je mocht ze tot slaaf maken en verhandelen, iets wat in Nederland zelf in de 17de eeuw echt niet kon. Racisme is een uiterst verpelijke overtuiging. Maar Asha gebruikt het woord als synoniem voor vreemdelingenhaat.

Je kunt bang of afkerig zijn van van sommige vreemdelingen, omdat zij anders zijn. Dat zit helaas diep in onze genen. In primitieve tijden was een vreemdeling immers een potentieel gevaaar. Beschaafde volkeren proberen het terecht uit te bannen. Want zo mag je je medemens niet behandelen. Maar het motief is bij ons zelden dat men de vreemdeling minderwaardig vindt. Laten we racisme en vreemdelingenhaat asjeblieft goed uit elkaar houden.

Erik Jurgens, Amsterdam

Ontlezing?

Steeds minder leerlingen nemen een boek ter hand (O&D, 1 oktober). Zes op de tien leerlingen lezen alleen als het echt moet. Deze uitspraken impliceren dat het vroeger beter was. Ik geloof er niets van. Vroeger (jaren zestig) op de hbs las ik ook zelden. Wij waren buiten aan het voetballen of keken tv (Bonanza). In de bovenbouw moest je lezen voor spreekbeurten, later voor je examen. In elke klas was wel één leerling die graag las en samenvattingen beschikbaar stelde. Later kwamen er uittrekselboeken voor alle talen. Die werden niet gebruikt als hulpmiddel naast het boek, maar in plaats van. Ik ben in mijn hele jeugd nooit in een bibliotheek geweest. Nu is er veel meer aandacht voor boeken dan vroeger: in boekenbijlagen, talkshows, enz. Maar de jeugd leest geen kranten en kijkt weinig tv. Dat is altijd zo geweest. Wees gerust: ik kom nu elke week in de bibliotheek en lees gemiddeld drie boeken per week.

Een kwart van de Nederlandse jongeren kan niet goed lezen. Dat is dramatisch, maar de vraag is of dat te maken heeft met boeken lezen. Allerlei onderwijsvernieuwingen zijn voorbijgekomen, nu is gepersonaliseerd leren populair. Het helpt blijkbaar allemaal niet. Wellicht was het onderwijs vroeger zo gek nog niet.

Jacques Smits, Heerlen

Gedrag

Volgens het RIVM is de tweede golf met name veroorzaakt door jongeren die van vakantie terugkeerden uit Spanje en Zuid-Frankrijk. Landen dus die mede door advies van datzelfde RIVM tot ‘geel’ gebied waren verklaard, waardoor het risico op besmetting laag werd ingeschat en men na terugkeer in Nederland niet in quarantaine hoefde. Dit terwijl men had kunnen weten dat het in deze crisis gaat om gedrag en niet om waar men verblijft, getuige ook de huidige situatie in Nederland.

Mariëtte Verhoeven, Nijmegen

Kleuter

Noreena Hertz (53) is econoom, hoogleraar aan University College London, adviseur van ceo’s en overheden (Zaterdag, 3 oktober). Maar waarom laat ze zich als een kleuter in haar roze lievelingsjurk fotograferen als ware het voor de rubriek ‘Portret van een kind in haar slaapkamer’?

Marijke de Vries, Den Haag

Virus

Als Trump het virus overleeft (grote kans), zal hij de ruim 200.000 doden in de VS wel ‘losers’ gaan noemen.

Jan Hazeveld, Hilversum

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden