180 graden Anton Loonen

Arts Anton Loonen vindt dat de geneeskunde de bakens moet verzetten: ‘als infecties weer een kans krijgen, vermindert het lijden’

Arts en klinisch farmacoloog Anton Loonen (65) veranderde van mening over het bestrijden van dodelijke ziektes als kanker.

Anton Loonen is als arts/klinisch farmacoloog voornamelijk gericht op onderzoek en behandeling bij/van (neuro-)psychiatrische aandoeningen. Beeld Ivo van der Bent

Oude standpunt

‘Het is de taak van de moderne geneeskunde om doodsoorzaken te bestrijden en te voorkomen. Meer dan de helft van de Nederlanders overlijdt aan hart- en vaatziektes en kanker. Het is verschrikkelijk als je door een hartinfarct ineens weg bent, een schok ook voor nabestaanden. De lijdensweg van kankerpatiënten is afschuwelijk. Daarom moeten medici alles op alles zetten om deze aandoeningen te voorkomen.’

Het kantelpunt

‘Een aantal jaren geleden ben ik mij gaan verdiepen in de evolutie van de mens en kwam ik tot de ontdekking dat doodsoorzaken sterk zijn veranderd. Infectieziekten als longontsteking en tbc waren tot zo’n honderd jaar geleden doodsoorzaak nummer één. Onze levensverwachting is vrij recent snel toegenomen tot 79,7 bij mannen en 83,1 jaar bij vrouwen. Maar ons hele systeem van hormonen, vaten, zenuwcellen en afweer is ingesteld op een levensverwachting bij geboorte van 25 jaar, zoals dat tot de late Middeleeuwen het geval was. Door antibiotica, de toegenomen hygiëne en een gezondere levensstijl, heeft ons immuunsysteem niet meer de rol van het bestrijden van de infectieziektes waar we vroeger aan stierven. Met als gevolg dat het zich nu vooral richt op het aanvallen van ons eigen lichaam, waardoor allerlei chronische aandoeningen ontstaan zoals reuma, artrose, de ziekte van Crohn, dementie en psychische stoornissen als depressie. De meeste mensen sterven niet meer zoals vroeger binnen een paar dagen of weken aan een infectieziekte, maar vaak na een lange lijdensweg aan afschuwelijke dodelijke ziektes als hartfalen en kanker. We leven veel langer dan onze recente voorouders, maar onze kwaliteit van leven is ernstig aangetast. Neem Drs P., een erudiete man die in zijn leven zoveel moois heeft gedaan. Hij ervoer ouder worden met alle lichamelijke gebreken als een straf en vond het op zijn 80ste wel mooi geweest, maar moest nog vijftien jaar wachten op de dood.’

Nieuwe standpunt

‘De geneeskunde moet de bakens verzetten. Zij zou zich minder moeten richten op het bestrijden van doodsoorzaken en meer op het voorkomen van nare gevolgen van een langer leven. Andere doodsoorzaken met een kortere lijdensweg dan hart- en vaatziekten, kanker en alzheimer moeten weer een kans krijgen, zoals een infectieziekte. Longontsteking werd in de vorige eeuw ‘the old man’s friend’ genoemd. Het is een relatief plezierige manier om te sterven omdat je binnen een paar dagen weg bent. Er is enorm veel bereikt in de geneeskunde, maar ik zou graag zien dat medici en maatschappij een discussie gaan voeren over de vraag hoe we aan ons einde willen komen. Euthanasie bij ondraaglijk lijden en een pil van Drion bij voltooid leven vind ik een armoedige strategie. We moeten iets anders verzinnen.

‘Een optie is dat we selectiever gaan kijken naar modulering van het immuunsysteem vanaf een bepaalde leeftijd. Je zorgt er dan voor dat de afweer voor bepaalde aandoeningen sterk is, en voor andere zwak. De wetenschap is al heel ver met het beïnvloeden van receptoren voor immuunfactoren. Met modulering kun je er bijvoorbeeld voor zorgen dat rond je 75ste de kans op artrose en depressie kleiner wordt, maar het risico op longontsteking groter. Als we hier naartoe gaan, snijdt het mes aan twee kanten. Enerzijds wordt de kans op een lange lijdensweg bij het ouder worden gering en anderzijds geef je ziektes als kanker, dementie en hartfalen een kleinere kans. De prijs die je ervoor betaalt, is dat je waarschijnlijk niet hoogbejaard wordt en de dood als een dief in de nacht kan komen door een fatale infectie. Deze methode is ook te gebruiken op het moment dat een dodelijke ziekte als kanker zich aandient, zodat de patiënt vroegtijdig aan een infectie overlijdt en een lange lijdensweg bespaard blijft. Het gaat erom welke kwaliteit van leven en sterven we ons zelf en de medemens gunnen.’

Het effect

‘Mijn inzicht heeft mij ook aan het denken gezet over mijn eigen dood. Ik wil best een aantal jaren van mijn leven inleveren als ik weet te kunnen sterven aan een infectie. Om die reden ben ik gestopt met de jaarlijkse griepprik. Liever een korter en prachtig leven dan langzaam aftakelend oud worden of bezwijken aan een lijdensweg door kanker. Om de schijn te vermijden dat het voor mij makkelijk praten is omdat ik geen kinderen heb: ik lijd al sinds mijn 40ste aan artrose en depressies. Door de artrose kan ik geen lange wandelingen meer maken, waardoor ik een belangrijke coping-strategie tegen depressie en angst- en woedeaanvallen kwijt ben. Het is jammer dat geneeskunde zo technisch is geworden. Ik ben voor meer ethische discussies. Wat vinden we er bijvoorbeeld van dat op steeds meer plekken defibrillators worden opgehangen? De drang om te overleven is de mens eigen, maar willen we wel allemaal gereanimeerd worden bij een hartstilstand? Ik niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.