Column Sylvia Witteman

Arme Henri, die door iedereen werd vergeten

In zo’n straatbibliotheekje vond ik weer eens een klein curiosum. Het boekje heet De man zus, de vrouw zo, het stamt uit 1955 en het is geschreven door Annie M.G. Schmidt en Henri Knap. Ze beschrijven beurtelings situaties uit mannelijk en uit vrouwelijk oogpunt.

De jaren vijftig zijn héél lang geleden, dat wordt al gauw duidelijk. Zo pleit Annie Schmidt ervoor dat mannen wat moeten meehelpen in huis, omdat het huishouden (‘trappen vegen, luiers wassen, opruimen, groente schoonmaken, afwassen, nog eens een keer opruimen, de kinderen nog eens laten plassen tot ze eindelijk om tien uur achter een enorme stopmand zit met zijn sokken’) zwaarder is dan menige kantoorbaan waarin een man de hele dag ‘heeft gepraat over het bisschoppelijk mandement, hij heeft de nagels van zijn beide pinken gevijld, hij heeft zeventien maal een papier van links naar rechts gelegd, hij heeft eenenveertig maal op de klok gekeken en hij heeft het betreurd dat hij niet ook nog de nagels van zijn kleine tenen kon vijlen’. Kortom, betoogt Annie: ‘Waarom zou een man geen knopen aan zijn eigen jas zetten?’

Groot gelijk, maar ja, het waren de jaren vijftig. Dus citeert Henri Knap bij wijze van weerwoord zijn vader die hem aanried: ‘Jongen, als je vrouw je vraagt om te helpen afwassen moet je niet nee zeggen, maar je kunt wel es een bord of een schaal laten vallen. Dat helpt.’ Henri wil best stofzuigen of knopen aanzetten, betoogt hij, maar dan ook gelijke monniken, gelijke kappen: ‘Havenarbeider Piet de Vries zegt ’s morgens tegen mevrouw De Vries: ik wou vandaag de dekens wassen. Kun jij voor mij landbouwmachines lossen uit de Streefkerk?’

Wat fijn, bedacht ik, dat vrouwen tegenwoordig geen luiers of dekens meer hoeven te wassen, sokken te stoppen, groente schoon te maken, knopen aan te zetten of de afwas te doen. Niet omdat de mánnen het inmiddels doen, maar gewoon, omdat het niet meer nodig is. De afwas wordt gedaan door een machine, groente koop je schoon in de supermarkt, knopen aanzetten doet de Turkse kleermaker, dekens bestaan niet meer en een vieze luier of een kapotte sok gooi je gewoon weg. Vooruitgang komt soms uit onverwachte hoek. Zo gaan onze kinderen nog steeds niet op vliegende schoteltjes naar school, zoals mijn opa eens voorspelde; in plaats daarvan kregen we internet.

Toen ik het boekje dichtsloeg en het raam openzette tegen de spruitjeslucht, bedacht ik: grappig, Henri Knap en Annie Schmidt waren ten tijde van dat boekje allebei tamelijk beroemd, maar inmiddels weet niemand meer wie Henri Knap was, terwijl Annie Schmidt zowat heilig is verklaard.

Arme Henri. Hij was een zelfingenomen ijdeltuit – met, godbetert, een vlinderdas – die oervervelende burgermansstukjes schreef. Des te merkwaardiger trouwens, dat het CPNB hem nog in 1981 het boekenweekgeschenk liet schrijven. Pikant detail: eigenlijk had Gerard Reve die opdracht gekregen, maar hij had zich niet gehouden aan de belofte om ‘de herenliefde’ eruit weg te laten. Henri Knaps boekenweekgeschenk kreeg vernietigende kritiek, Reves boek verscheen alsnog onder de titel De vierde man en werd een bestseller.

Arme Henri. Tijdens de Duitse bezetting had hij Joodse onderduikers in huis, waarop hij zich (pas na de oorlog uiteraard) graag liet voorstaan. Maar hij had óók, onder pseudoniem, hoorspelen geschreven voor de Duitse radio. Dat laatste was koren op de molen van beroepsquerulant Hugo Brandt Corstius, die bij verschijning van Knaps boekenweekgeschenk ongenadig uithaalde naar diens ‘oorlogsverleden’, waarbij hij de onderduikers gemakshalve verzweeg.

Henri Knap leed hevig onder de geruchtmakende affaire, en stierf een paar jaar later, afgetakeld en ontgoocheld.

Arme Henri.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden