Beeldvormers Hells Angels

Armageddon op het concert in Altamont, 6 december 1969

De foto van de destijds 31-jarige fotograaf Bill Owens. Beeld Getty

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: Armageddon op het concert in Altamont, 6 december 1969.

Als één foto het einde markeert van de jaren zestig, love and peace, dan is het die waarop Hells Angels met biljartkeus inbeuken op een concertganger in Altamont, Californië. Het was 6 december 1969, op de racebaan van Altamont hadden zich 300 duizend jongeren verzameld voor een gratis toegankelijk festival, met deelneming van onder meer Grateful Dead, Santana en – topattractie – The Rolling Stones.

Het festival, het antwoord van de West Coast op het dezer dagen massaal herdachte Woodstock boven New York, ontpopte zich als Armageddon. Vier doden, talrijke gewonden door vechtpartijen, drugsgebruikers met een bad trip, chaos – de angst in de ogen van Stones-zanger Mick Jagger, die ziet hoe Hells Angels, in ruil voor bier ter waarde van 500 dollar ingehuurd als ordedienst, er vlak voor het podium op los rammen. Het moment waarop een (zwarte) toeschouwer wordt doodgestoken door een Angel ontgaat Jagger. Dat ziet hij later pas op filmopnamen.

De Californische fotograaf Bill Owens, 31 destijds, nu een energieke 80’er, was de maker van de foto die het einde van de vreedzame, naïeve sixties symboliseert. Dat is nog niet zolang bekend, want decennialang heeft hij zijn identiteit geheimgehouden. Hij is een bekende fotograaf, maakte begin jaren zeventig het klassiek geworden fotoboek Suburbia, nam afstand van de fotografie en bekwaamde zich in bierbrouwen en destilleren. En zweeg over die Altamontfoto’s. Totdat hij deze zomer zijn fotoboek Altamont 1969 uitbracht. Aanleiding om te vertellen over die horrordag, en over de foto die daarna door Rolling Stone, Esquire en tijdschriften wereldwijd werd afgedrukt.

‘Associated Press vroeg me om in Altamont te fotograferen’, vertelt Owens over de telefoon – hij rijdt met de auto in de buurt van het Canadese Toronto. ‘Ik moest toestemming vragen van mijn werkgever, de lokale Livermore Independent. Die ging akkoord als ik de krant één foto zou afstaan. Prima.’

Veel meer toeschouwers

Met zijn motor reed Owens zaterdagochtend naar Altamont, waar hij al gauw ontdekte dat er veel meer toeschouwers onderweg waren dan de tienduizenden op wie was gerekend. ‘Ik had een jerrycan met water en een sandwich bij me. Gelukkig, want er was nergens eten of drinken te koop.’ Owens had geleerd zich grondig voor te bereiden toen hij demonstraties tegen de Vietnamoorlog fotografeerde. ‘Het waren spannende tijden. Alle jongens van onze generatie konden worden opgeroepen om daar te gaan vechten. De demonstraties waren daarom beladen.’

Wat Owens er had geleerd: zorg dat je als fotograaf overzicht hebt, en dat je veilig bent. ‘Ik klom in een toren met geluidsboxen, hoog boven de massa.’ Hij zag hoe publiek, dronken of onder invloed van drugs, het podium probeerde te beklimmen. Hells Angels voorkwamen dat met bruut geweld – ze gingen zich eraan te buiten. ‘Een Mexicaanse man, zwaar onder invloed, beklom naakt het podium. Hij werd eraf geslagen en heeft urenlang op de grond gelegen. Er was geen Rode Kruis, geen politie. Geen idee hoe het met hem is afgelopen.’

Vier, vijf uur bleef Owens op de geluidstoren. Van de concerten herinnert hij zich weinig. ‘Ik heb niks met popmuziek. Ik heb niks met dope. En ik had niks met idolate fans die allemaal bij dat podium samendromden. Op een gegeven moment kwam er een kerel met een ijzeren pijp naar boven. Hij zei: opdonderen of ik sla je hersenen uit je kop. Dat was voor mij het moment om te vertrekken. The Rolling Stones heb ik niet gezien. Het kostte me twee uur om weg te komen, ik moest me een weg banen over de toeschouwers die languit op de grond lagen.’

Omvang van het drama

Met vijftien volgeschoten zwart-witfilms en wat kleurenopnamen kwam hij thuis. ‘Ik ontwikkelde ze en liet ze aan een man van AP zien. Die keurde ze af – technisch te vlak. Achteraf gelukkig maar, want zo heb ik zelf zeggenschap over de opnamen behouden.’ Met een handigheidje pepte Owens de kwaliteit op, met meer dan acceptabel resultaat. ‘Pas na het weekeinde werd me de omvang duidelijk van het drama in Altamont. Via een bevriende fotograaf gingen mijn foto’s naar Rolling Stone en vervolgens de wereld over. Ik heb twee of drie aliassen gebruikt, omdat ik absoluut anoniem wilde blijven. Die Hells Angels zouden me anders via het telefoonboek kunnen traceren en te grazen nemen. Ik had een vrouw, we hadden een pasgeboren baby.’ En zo bleef de lange schaduw van de Hells Angels tientallen jaren over Owens’ foto's vallen.

De omstanders van de schedelkrakende knokpartij zien er nogal onaangedaan uit, hoe verklaart Owens dat? ‘Dat komt doordat ik de foto vanuit een hoog standpunt heb genomen. Ik zag wat hen grotendeels ontging, omdat publiek rondom het incident hen het zicht benam.’ Hoewel hij zich Altamont herinnert als een afschuwelijke dag, is Owens wel trots op zijn foto’s. ‘Nu maken fotografen in een minuut zonodig duizend digitale opnamen. Met mijn analoge toestel ging het: klik… klik… klik. Je moest op het beslissende moment afdrukken.’

Altamont was het laatste popfestival dat Owens bezocht. ‘Ik ben meer geïnteresseerd in de condition humaine, in de dingen waarin mensen geloven.’ Na Altamont begon hij aan het project dat zou uitmonden in zijn legendarische Suburbia. Mild ironische foto’s van de Amerikaanse middenklasse, gelukkig in hun pasverworven vrijstaande woning in de kinderrijke buitenwijk, met de winkelcentra, doodlopende straten, gazons, barbecues en tupperware party’s. De blik van de bewoners verraadt soms al dat die buurten, de materialisatie van de jaren zeventig, evenmin het walhalla zijn waarvoor ze werden gehouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden