Arie van der Zwans hippe ruk naar rechts

Van der Zwan heeft klaarblijkelijk niet de bedoeling een geschiedenis van de PvdA te schrijven, maar meer de eigen, zeer impressionistische kijk op die geschiedenis te gebruiken als decor voor het poneren van zijn nationaal conservatisme.

Tussen twee afspraken door snel een boekhandel binnengestapt en het boek van Arie van der Zwan gekocht. Ik lees altijd alles wat hij schrijft. Omdat hij prikkelend is en extreem modegevoelig. Door de jaren heen met alle winden meegewaaid, dus je weet precies wat ‘hip’ is als je Van der Zwan leest. Bestormt Nieuw Links – dat curieuze modeverschijnsel dat weliswaar enige democratisering opleverde, maar verder toch vooral een carrièremachine bleek te zijn van ambitieuze dwaallichten die fout waren in de Koude Oorlog – de gevestigde orde in de PvdA?

Arie van der Zwan staat vooraan. Is Pim Fortuyn de redder van het vaderland? Arie van der Zwan omarmt zonder omhaal diens ideeën over integratie en geeft blijk van aversie tegen allochtonen in De uitdaging van het populisme (2003). Is de PvdA de nationale Kop van Jut? Arie van der Zwan schrijft wel even Van Drees tot Bos om te bewijzen dat de PvdA nooit het verschil heeft kunnen maken.

Inmiddels heb ik het boek uit en vecht ik met tegenstrijdige gevoelens. Er schuilt veel waarheid in Van der Zwans analyse van de uitdagingen waarvoor de wereld staat. Wij staan inderdaad aan de vooravond van een globale herordening van de economie, op basis van verschuivende machtsverhoudingen en van de enorme ecologische en energetische uitdaging. Ook legt hij de vinger op een verontrustend verschijnsel: dat we nu al twee keer in één decennium op economische problemen afstevenen als gevolg van een doorgeprikte financiële luchtbel. Er is iets mis met ‘global governance’, daar heeft Van der Zwan groot gelijk in.

Nationaal antwoord op internationaal probleem

Tegelijkertijd is zijn antwoord volstrekt niet overtuigend. Net zoals in De uitdaging van het populisme kiest hij hier weer voor een nationaal antwoord op een globaal probleem. Hij wil met een waterpistool op de brand af. De hamvraag die moet worden beantwoord, is of wij de enorme golf van verandering als een bekwame surfer kunnen berijden, of als een benauwde frontsoldaat onder pantser over ons heen willen laten komen.

Van der Zwan is ervan overtuigd, en daarin sluit hij aan bij wat ‘hip’ is op links en ook bij wat de SP vindt, dat het verschansen achter de nationale grenzen oplossingen naderbij brengt. Hij heeft niets op met een actieve internationale opstelling. Hetgeen al blijkt uit het simpele feit dat hij een boek schrijft over zestig jaar PvdA zonder ook maar één keer de naam van Max van der Stoel te laten vallen.

De voorgestelde breuk met onze internationalistische traditie is niet alleen onhistorisch, het is ook een keuze voor een politiek en sociaal-economisch conservatisme dat weliswaar een korte periode van feel good bij een deel van het electoraat op kan leveren, maar op langere termijn alleen maar tot desillusies kan leiden, omdat het geen oplossingen naderbij brengt.

Nederland is door en door sociaal-democratisch

De meest onzinnige stelling in het boek is dat de PvdA nooit het verschil kan maken. Nederland is in wezen een door en door sociaal-democratisch land geworden. Begrijp mij niet verkeerd, dat is niet de exclusieve verdienste van de PvdA. Dat is een keuze van de Nederlandse bevolking, dat is bevochten door eerdere generaties. Daar hebben 19de-eeuwse liberalen, de SDAP en de PvdA een beslissende invloed op gehad. Zij staan aan de oorsprong van sociale wetten die een einde maakten aan kinderarbeid, die zorgden voor de AOW, die ervoor zorgden dat ik niet net als mijn grootvaders en vader na de lagere school aan het werk moest, maar mijn talenten kon botvieren in het onderwijs. Dat is allemaal bevochten op de conservatieven, dat is geen cadeau van de conservatieven.

Hoe is het mogelijk dat iemand beweert dat de Doorbraak niet is gelukt? Kon ik mijn opa maar terugbrengen om hem met Van der Zwan in discussie te laten gaan over de enorme strijd die sociaal-democraten en liberalen in Limburg hebben moeten voeren voor eerlijke kansen voor alle kinderen, ook buiten kerk en KVP.

Impressionistisch geschiedbeeld

De periode beschreven in hoofdstuk VI (2002-2007) heb ik zelf vrij direct meegemaakt. De beschrijving die Van der Zwan hiervan geeft, is zo impressionistisch en bevat zoveel feitelijke onjuistheden, dat ik het ergste vrees voor de rest van het boek. Daarom heb ik sterk de indruk dat Van der Zwan niet de bedoeling heeft gehad een geschiedenis van de PvdA te schrijven, maar meer de eigen, zeer impressionistische kijk op die geschiedenis te gebruiken als decor voor het poneren van zijn nationaal conservatisme. Met een variant op het Amerikaanse gezegde: Van der Zwan has made up his mind, don’t confuse him with the facts.

Hij moet en zal bewijzen dat de PvdA een ruk naar rechts heeft gemaakt, ook al spreekt wetenschappelijk onderzoek dat helder tegen. De ruk naar rechts zit bij Van der Zwan en bij de door hem bewierookte SP. Zij vertalen de zorgen van mensen over de razendsnelle globalisering en de permanente pluriformiteit van de moderne samenleving in een sociaal conservatisme met nationalistische trekjes. Daar is niets links aan, maar het is wel weer net zo ‘hip’ als Nieuw Links in de jaren zeventig. Van der Zwan is op dat punt buitengewoon consistent.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden