Column Arie Elshout

Arie Elshout vraagt zich af: ‘Ben ik wel onbevangen genoeg in het beoordelen van Trump?’

De laatste keer dat ik Barack Obama live in actie zag, was in 2016 in een perstent op het veld van het voetbalstadion van Warschau na afloop van een Navo-top. Nooit had ik zoiets meegemaakt. De vertrekkende Amerikaanse president sprak over de stand van Europa en Amerika. Alles wat hij zei, was verbluffend coherent. Journalisten stopten met schrijven en luisterden in het schemerlicht bijna devoot naar de zwarte man achter het katheder. Na afloop vroeg ik me af wat we een uur lang hadden meegemaakt: een college of een kerkdienst.

Het verschil met Donald Trump is evident. Obama, president van het afgewogen betoog, Trump de president van de emotionele tweets. Voor de keus gesteld, kies ik voor Obama. Meer Ons Soort Mens.

Maar, zo vroeg ik me twee weken geleden op deze plek af, ben ik onbevangen genoeg in het beoordelen van Trump? Hij is zo buitenissig dat hij ontsnapt aan mijn vertrouwde denkkaders. Misschien zie ik wel iets over het hoofd, een onverwachte verdienste, een onvermoed pluspunt.

In analytisch vermogen, dossierkennis en bedachtzaamheid is Obama superieur aan Trump. Maar kijk ik ook naar effectiviteit, dan kantelt het beeld ver genoeg om een spoortje twijfel los te maken.

Obama was de opperprofessor. Hij was steeds met zichzelf aan het redeneren, liet op elk argument meteen een tegenargument volgen en deed niet gauw gekke dingen. Alleen schoot het soms niet erg op. In Warschau zei hij tot driemaal toe over wat hij gedaan had, dat het ‘nog niet perfect’ was. Als geen ander kon hij filosoferen over de beperkingen van zijn macht. Dat getuigde van wijsheid, maar vormde ook een rem op zijn handelen. Het leidde ertoe dat hij naast alle bewondering ook vaak een gevoel van ongeduld opriep. Hij kreeg al dan niet terechte verwijten over een te vroege terugtrekking uit Irak, en een te grote afzijdigheid in Syrië.

Trump remt niet, maar geeft gas. Hij trok zich terug uit akkoorden over klimaat, handel en kernwapens, stelt weer sancties in tegen Iran en kondigde donderdag importheffingen af tegen Europa. De heffingen zijn bedoeld om de ander te dwingen tot handelsconcessies en met de sancties wil hij Iran pressen tot een beter nucleair akkoord.

Juli 2016: Toenmalig Amerikaans president Barack Obama spreekt de pers toe in Warschau, na afloop van een Navo-top. Beeld Reuters

De Iran-casus laat het beste het verschil tussen Trump en Obama zien. De laatste sloot in 2015 dit akkoord, dat Iran moet afhouden van kernwapens. Maar hij erkende dat het niet volmaakt was. Na vijftien jaar zouden bepaalde beperkingen op het Iraanse kernprogramma worden opgeheven. Niet ideaal, aldus Obama, maar hij hoopte dat Iran in de tussentijd zo zou veranderen dat er uiteindelijk geen beperkingen meer nodig zouden zijn. Voorlopig moeten we het met dit akkoord doen, het maximaal haalbare, zei hij, bijna berustend.

Niks maximaal haalbare, zegt Trump, bijna agressief. Hij wil toewerken naar de ‘strengste sancties in de geschiedenis’ als Teheran niet zwicht. Anders dan professor Obama negeert hij Irans historische gevoeligheden. ‘De dealmaker’ geeft de Iraniërs de vastgoedbehandeling. Hij draait de pers steeds harder aan om meer toezeggingen uit ze te knijpen, zoals stopzetting van hun ballistische-raketprogramma en terugtrekking uit Syrië.

Zal dit effect hebben? Ik weet het niet, ook niet na mijn verkenningstocht door Trumps parallelle werkelijkheid. Zijn botte, onorthodoxe aanpak wekt weinig vertrouwen. Dat hoeft niet alles te zeggen: indertijd was er ook niemand die net als Reagan geloofde dat de Koude Oorlog gewonnen kon worden. Toch houd ik moeite Trump zelfs maar het voordeel van de twijfel te geven. Kernwapens zijn geen kantoorcomplex. In de vastgoedwereld ga je na een mislukte deal gewoon op naar de volgende. In de internationale politiek kan slagen of falen het verschil maken tussen opbouw en afbraak, oorlog en vrede.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.