Arabist De Ruiter: ''Woede' over Jeruzalem valt in het niet bij angst voor Iran'

Over Trumps erkenning van Jeruzalem als Israëlische hoofdstad

President Trump wil Jeruzalem erkennen als hoofdstad van Israël. Dat leidt tot woede in de Arabische wereld. Maar de angst voor Iran gaat dieper dan die woede, stelt arabist Jan Jaap de Ruiter.

Palestijnse demonstranten verbanden afbeeldingen van Trump, Netanyahu en de Israëlische vlag. Beeld epa

Wat was uw eerste reactie toen u hoorde van het plan van Trump?

'Ik dacht: dat gaat een storm van protesten opleveren. Want de kwestie Jeruzalem leeft heel erg bij de 'gewone Arabier', de man op de straat. Jeruzalem, Al Quds in het Arabisch, speelt als heilige stad natuurlijk een grote rol in de islamitische wereld.

'De Palestijnen wilden Jeruzalem als hun hoofdstad en ze hebben de strijd om de hoofdstad verloren. Dat sentiment - Jeruzalem als heilige plaats van de Profeet, als hoofdstad van een Palestijnse staat - is heel sterk aanwezig. Arabische leiders weten dat en zullen dit intern politiek uitbuiten. Ze zullen er schande van spreken. Dat is de morele kant van het verhaal.

'De (geo)politieke kant is heel anders. Na die woede gaan ze over tot de orde van de dag. Herinnert u zich nog de rel rond Qatar? Saoedi-Arabië en andere Arabische landen eisten dat de zender Al Jazeera werd gestopt, anders zou er een economische blokkade van Qatar komen. Er zijn grote woorden gebruikt, er is gedreigd. Hoort u daar nog iets van? Er veranderde niets. De supermarkten zijn vol in Qatar en Al Jazeera is er nog steeds. Het waaide over. En dat zal hier ook gebeuren.'

Jan Jaap de Ruiter.

Waarom kondigt Trump juist nu aan dat Jeruzalem de hoofdstad wordt van Israël?

'Hij doet me altijd een beetje denken aan die oom op een verjaardagsfeestje die het over "die zakkenvullers in Den Haag" heeft en als hij het voor het zeggen had... Nou die oom is nu aan de macht. Waarom Trump het nu doet, weet ik niet. Wat ik wel weet, is dat hij alles wil doen wat president Obama níet deed. Jeruzalem is een van die thema's.'

Jeruzalem wordt de hoofdstad van Israël. Dat gaat in tegen alle afspraken die er zijn gemaakt. Jeruzalem zou een aparte status houden, als hoofdstad van drie wereldgodsdiensten. Tot het conflict was opgelost.

'Dat waren allemaal mooie woorden van externe partijen, waaronder het Vaticaan. Die pleitten voor een aparte status van Jeruzalem zolang het vredesproces liep. Om dat niet in gevaar te brengen, werd de kwestie Jeruzalem, het heikelste punt, met rust gelaten.

'Maar feitelijk is Jeruzalem al van Israël. Het is ook altijd de bedoeling geweest van Israël dat Jeruzalem de hoofdstad zou worden. Het heeft daar altijd naar toegewerkt. Dus dit is een mooie opsteker voor premier Netanyahu. Buitenstaanders hebben die aparte status onderschreven, maar er is nooit naar geleefd. Er is nu eenmaal een verschil tussen retoriek en politieke werkelijkheid.'

De Saoedi's staan voor schut. Het land is hoeder van de heilige plaatsen, Mekka, Medina. Jeruzalem is de derde heilige plaats. De woede zal daar groot zijn.

'Uiterlijk wellicht, maar feitelijk niet. Ik heb de verklaring van de hoogste geestelijken gelezen die onder het gezag van de koning staan, en die wijden mooie woorden aan de heilige stad en de betekenis van Jeruzalem. Maar meer ook niet. Iets concreet politieks is er niet bij. De kroonprins heeft heel goede relaties met Jared Kushner, de schoonzoon van Trump, die Saoedi-Arabië eind oktober voor de derde keer dit jaar bezocht. Het zijn allebei dertigers. Samen werken ze aan een vredesplan voor het Midden-Oosten. Riyad houdt daarbij rekening met de Palestijnen, maar minstens zoveel met Israël, dat het in de strijd tegen Iran goed kan gebruiken.'

Jared Kushner en Ivanka Trump op bezoek bij het Saoedische koningshuis in mei 2017. Beeld reuters

President Erdogan van Turkije is wél kwaad. Hij spreekt van een rode lijn die is overschreden. Hij suggereerde de relaties met Israël te willen verbreken.

'Erdogan heeft helemaal geen gezag in de Arabische wereld. Arabieren zijn ook niet vergeten dat ze eeuwenlang door de Ottomanen zijn geregeerd. Hij wil zich als leider van de soennieten opwerpen maar zit nu in het kamp van Poetin, Assad en Iran. Dan gaat het toch vooral om sjiieten. Dan is dat weinig geloofwaardig. Daarnaast kan hij de VS niet te veel van zich vervreemden, want hij heeft Trump nodig om de Koerden in Irak en Syrië in bedwang te houden. Het spreken over 'rode lijnen' is sowieso niet zo handig. President Obama deed dat bij Syrië. Hij zou ingrijpen als Assad chemische wapens gebruikte. Dat deed hij niet. Hoe het met Syrië is afgelopen, weten we.'

Marcel Kurpershoek, arabist en oud-ambassadeur in Turkije, liet gisteren vanuit Saoedi-Arabië weten dat Jeruzalem een 'overschat probleem' is. 'In de regio wordt Iran als het acute probleem gezien.' Vindt u dat ook?

'Ja, absoluut. Vergeet niet dat Iran Saoedi-Arabië nu vanuit het noorden - Syrië, Irak - en het zuiden - Jemen - bedreigt. Iran is in de ogen van Saoedi-Arabië belangrijker dan al dat gedoe rond Jeruzalem.

De 'woede' over Jeruzalem valt in het niet bij de angst voor Iran.'


Lees ook: Welke risico's kleven aan Trumps besluit?

Naar verwachting zal Donald Trump vandaag bekendmaken dat de Amerikaanse ambassade in Israël verplaatst zal worden van Tel Aviv naar Jeruzalem. Waarom is dit zo'n omstreden besluit? Drie redenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.