Opinie Belastingverlaging in de VS

Apple houdt extra geld liever zelf

De belastingverlaging van Trump is een groot cadeau aan rijke investeerders. Ook Apple pikt de extra opbrengsten in en blijft erop zitten of geeft ze terug aan de aandeelhouders, schrijft Paul Krugman.

Werknemers van Apple in het Steve Jobs Theater in Californië. Beeld Getty

Republikeinse kandidaten zijn grotendeels opgehouden met praten over de enige serieuze wetgevende prestatie onder Donald Trump: de belastingverlaging. Alleen de gebroeders Koch, miljardairs en sponsors van de Republikeinse partij, zelf behorend tot de belangrijkste profiteurs van de maatregel, hebben het niet opgegeven.

Hun laatste actie bestaat uit het spenderen van 20 miljoen dollar om een leger verkopers langs de deuren te sturen. Die moesten de indruk bij de kiezers wegnemen dat de belastingverlaging een groot cadeau voor de rijken was, waar gewone werkende gezinnen nauwelijks baat bij hebben.

Maar zij hebben een probleem: de indruk die het publiek heeft van wie er wel en niet profiteren van de belastingverlaging, is accuraat – een punt dat Apple net heeft bevestigd met zijn aankondiging om op grote schaal aandelen terug te kopen.

Eerlijk gezegd is de opvatting dat een flinke belastingverlaging voor grote bedrijven uiteindelijk aan werknemers ten goede zou kunnen komen, op zichzelf niet gek. Maar de sleutelwoorden zijn hier ‘zou kunnen’ en ‘uiteindelijk’.

Het verhaal van de voorstanders van belastingverlaging gaat als volgt: Amerika maakt deel uit van een wereldwijde kapitaalmarkt waarin het kapitaal stroomt naar de plek waar het de meeste winst na belastingen oplevert. Door de belasting voor grote bedrijven te verlagen, hebben Trump en zijn bondgenoten bedrijven een stimulans gegeven hier te investeren. Investeringen zullen de vraag naar arbeiders opdrijven en zo leiden tot hogere lonen.

Voor korte tijd leek Apple dit script te volgen. In januari kondigde het bedrijf aan dat het meer dan de helft van de 252 miljard dollar in kas van het buitenland terug zou brengen naar Amerika. Maar wat betekent ‘geld terugbrengen naar Amerika’? Apple heeft geen berg goudstaven in Ierland die het op een schip richting Amerika kan sturen. Het heeft digitale vorderingen – een hoop enen en nullen ergens op een server – met een etiket waarop staat: ‘dit geld is in Ierland’. Nu heeft Apple het etiket veranderd in ‘dit geld is in Amerika’. Wat maakt dit voor verschil?

Nou, het verandert het belastbare vermogen van het bedrijf voor de Amerikaanse en Ierse fiscus, wat de reden was voor de wijziging. Voor de rest maakt het geen enkel verschil.

Wat wel een verschil zou maken, is wanneer Apple ervoor zou kiezen meer uit te geven aan echte investeringen: meer werknemers in dienst nemen, nieuwe gebouwen neerzetten, meer apparatuur installeren. Maar dat doet Apple niet. In plaats daarvan kondigde het bedrijf vorige week aan 100 miljard dollar aan eigen aandelen terug te kopen. Dat is goed voor de aandeelhouders, maar de werknemers hebben er niets aan. Heel veel andere bedrijven doen hetzelfde.

En hoewel veel Amerikanen een paar aandelen hebben, zit het meeste kapitaal bij een kleine, rijke minderheid – 10 procent van de bevolking bezit 84 procent van de markt aan aandelen. Dus de indruk klopt dat het in wezen een belastingverlagingvoor de rijken is.

Maar waarom vloeien de opbrengsten van de belastingverlichting niet naar de werknemers? Het zou wel eens zo kunnen zijn dat de voorstanders van belastingverlaging een verouderd beeld hebben van waar de opbrengsten vandaan komen. In het wereldbeeld van de functionarissen van Trump zijn winsten van bedrijven vooral opbrengsten op fysiek kapitaal, op stenen, cement en machines. Verlaag de belastingen en bedrijven zullen meer fysiek kapitaal toevoegen, waardoor de concurrentie op de arbeidsmarkt toeneemt. De winsten zullen dan dalen en de lonen stijgen.

Maar Apple is iets heel anders. De winsten komen van de marktpositie van het bedrijf – het merk, zo u wilt. Het maakt niet uit of u vindt dat het zijn rol als quasimonopolist verdient. Wat van belang is, is dat het, gegeven die dominante positie, in rekening kan brengen wat de markt kan dragen, tamelijk onafhankelijk van de kosten. Als Trump de belastingen verlaagt, stijgt de opbrengst, maar heeft Apple geen stimulans om bijvoorbeeld meer winkels te openen. Het pikt het extra geld in en blijft erop zitten of geeft het terug aan de aandeelhouders.

Vandaag de dag lijkt een flink deel van het Amerikaanse bedrijfsleven op zijn minst een beetje op Apple. Er zijn nog steeds ondernemingen, transportbedrijven bijvoorbeeld, waarvan de waarde voornamelijk zit in de spullen die ze bezitten. Maar economische winsten die niet aan fysiek kapitaal zijn gebonden, vormen een groot en groeiend verschijnsel. En wanneer je de belastingen op dit soort opbrengsten verlaagt, is er geen enkele reden te verwachten dat werknemers, ook op lange termijn, een deel van de buit binnenslepen.

De conclusie is dus dat wat lijkt op een groot cadeau aan rijke investeerders, inderdaad een groot cadeau aan rijke investeerders is, hoeveel geld de gebroeders Koch ook uitgeven om u van het tegendeel te overtuigen.

© The New York Times.

Paul Krugman is columnist van The New York Times.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.