Column Arnon Grunberg

Apocalypse Now is een tegengif tegen gemakzuchtig moraliseren

. Beeld .

De tragedie begint waar het verschil tussen een goede en een slechte beslissing onduidelijk is geworden.

Er is geen betere manier om het jaar af te sluiten dan Francis Ford Coppola’s Apocalypse Now uit 1979 nog eens te bekijken. Het kwam mooi uit dat Apocalypse Now: Final Cut in het Amsterdamse Eye draaide. De grote zaal van het Filmmuseum was vrijwel geheel gevuld. Een jongen van 15 mocht aanvankelijk niet naar binnen, later meende ik hem toch in de zaal gezien te hebben.

Apocalypse Now, losjes gebaseerd op Joseph Conrads Hart der duisternis, gaat over meer dan de Vietnamoorlog of de westerling verdwaald in een voor hem mysterieuze cultuur. Beschuldigingen van oriëntalisme – ruwweg is oriëntalisme, met dank aan de schrijver Edward Said, de overtuiging van de westerling dat zijn eigen cultuur superieur is en de andere cultuur barbaars en gewelddadig – zijn niet terecht. Coppola’s film is een commentaar op oriëntalisme, op de desastreuze gevolgen van betrekkelijk goede bedoelingen.

Als tegengif tegen het gemakzuchtig moraliseren, een onhebbelijkheid die zich in het hart van onze cultuur heeft genesteld, is Apocalyse Now aanbevolen. De tragedie begint waar het verschil tussen een goede en een slechte beslissing onduidelijk is geworden, waar elke beslissing desastreuze effecten kan hebben.

De meeste moralisten ontkennen deze fundamenteel tragische positie van de mens. Zij menen dat er een weg uit die positie is en beweren dat de eeuwige machtsstrijd tussen alles wat leeft uit de weg geruimd kan worden. Natuurlijk kan die machtsstrijd in betere banen worden geleid, dat gebeurt al een tijdje, maar daarmee verdwijnt die niet. Iedereen die beweert te weten wat het goede is oefent ook macht uit. Daarmee is niet elke moraal ongeldig verklaard, dat betekent evenmin dat het goede niet bestaat, maar wel dat in naam van het goede elke wet overtreden kan worden.

Precies daarover gaat de film, de manier waarop Coppola dit thema uitwerkt maakt Apocalypse Now onontbeerlijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden