Opinie Anorexia

Anorexia gaat niet over eten, maar over existentie

Een adviesrapport bepleit een betere organisatie van de zorg rond eetstoornissen. Een beperkte insteek.

Een billboard in Rome met een foto van model en actrice Isabelle Caro, die aan anorexia lijdt. Fotograaf Oliviero Toscani wilde hiermee aandacht vragen voor de ziekte. Beeld AFP

‘Vroegtijdig herkennen en behandelen vraagt ontwikkeling van behandeling van de eetstoornis, maar ook van bijvoorbeeld vroegherkenning van autisme of van trauma waarmee de eetstoornis soms gepaard gaat en wie weet van wat we nog meer ontdekken wat een rol speelt.’ Dat schrijft psychiater Peter Dijkshoorn in het voorwoord van het adviesrapport van de commissie K-EET, dat vorige week dinsdag verscheen en de eetstoorniszorg moet verbeteren. ‘Wie weet wat we nog meer ontdekken wat een rol speelt’: heeft de commissie enig idee waarover anorexia kan gaan? Mochten de leden geïnteresseerd zijn, dan zou ik ze twee boeken willen aanraden die in detail beschrijven ‘wat nog meer een rol speelt’.

In het boek Anorexie, boulimie: les paradoxes de l’adolescence (2004) ­beschrijft de Franse kinder- en jeugdpsychiater en psychoanalyticus ­Philippe Jeammet uitgebreid welke thema’s achter de ziekte kunnen schuilgaan en hoe de therapie volgens hem zou moeten worden vormgegeven. Hij benadrukt daarbij het belang van continuïteit van de therapeutische relatie, niet vanwege efficiëntie, maar omdat patiëntes vaak niet de kans hebben gehad op een veilige hechting, bijvoorbeeld met een ouderfiguur. Het is daarom volgens hem van groot belang in de ­therapie een veilige en warme relatie te kunnen ervaren, waarin een patiënte niet wordt verlaten en haar vertrouwen in de ander en in zichzelf kan herstellen.

Vervormd lichaamsbeeld

In Understanding eating disorders: conceptual and ethical issues in the ­treatment of anorexia (2005) weet ethisch filosoof Simona Giordano met grote accuraatheid, net als Jeammet overigens, de patronen in families van anorexiapatiëntes te beschrijven. Bovendien geeft ze weer hoe moeilijk de confrontatie met de oorzaken van anorexia voor de maatschappij kan zijn, omdat de ziekte onze eigen moraliteit ter discussie stelt, onze ideeën over goed en fout.

Daarnaast verklaart ze het zogenaamde ‘vervormde’ lichaamsbeeld van patiëntes, niet alleen gewicht speelt een rol, ook hoe zij (en wij) hun lichaam ervaren, of het pijn doet, opgeblazen is, of er een (figuurlijk) blok in de maag ligt.

Helaas komen in het adviesrapport dergelijke thema’s nauwelijks aan bod. De commissie schrijft uitgebreid over de organisatie van de zorg, een betere onderlinge communicatie, meer aandacht voor preventie en vroegtijdige herkenning. Geruststellende woorden. Als we het allemaal wat beter organiseren, komt het wel goed. Ik wil hier niet het belang van een goede organisatie ter discussie stellen, wel dat dat genoeg zou zijn. Anorexia raakt aan het hart van onze maatschappij. Het komt vooral voor in westerse geïndustrialiseerde landen en is de keerzijde van rijkdom, overvloed, keuzevrijheid en veronderstelde maakbaarheid.

Waardeverlies

Voedsel is in onze samenleving soms slechts nog een communicatiemiddel met een emotionele lading en lijkt haar basale waarde als brandstof en bron van nutriënten grotendeels verloren te hebben. ‘Ik eet alleen wat ik lekker vind’, ‘Je bent wat je eet’, ‘Kon ik ook maar alles eten zonder aan te komen’, zijn veelgehoorde uitspraken. Hetzelfde waardeverlies geldt ook voor kleding, die minder lijkt warm te houden en steeds meer onze identiteit moet bevestigen. Hoe is die attitude te rijmen met de honger in andere delen van de wereld? Met overvolle vluchtelingenkampen? Met de armoede in eigen land? Met de belasting van overmatige consumptie op onze (natuurlijke) omgeving?

Zeker nu steeds meer in de openbaarheid komt hoe onze levenswijze verbonden is met al deze thema’s, is het begrijpelijk dat gemotiveerde en betrokken jonge vrouwen die door ­allerlei oorzaken moeite hebben hun leven vorm te geven, op zoek gaan naar datzelfde leven in beperking, zelfbeheersing en armoede.

Anorexia is geen zoektocht naar de dood: er zijn makkelijker manieren om dood te gaan. Wie zo veel moeite doet, wil juist heel graag leven en het leven voelen. Laten we daarom dergelijke existentiële thema’s niet schuwen, niet alleen in het contact met mensen met anorexia. Elkaar in de ogen kijken, la condition humaine, vertrouwen, plezier, ze schitteren in het rapport door afwezigheid. Niet alles is complex of alleen voor deskundigen toegankelijk, integendeel. We zijn allemaal evenveel mens. Mochten de commissie en de minister willen weten ‘wat een rol speelt’, ze zijn van harte uitgenodigd.

Fieke Busink is publiciste en genezen van anorexia.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden