Opinie

'Anoniem solliciteren vermindert de kans op ongelijke behandeling'

Het is hoog tijd voor minister Asscher om serieus maatregelen te onderzoeken die echt werken tegen arbeidsmarktdiscriminatie, schrijven Lieselotte Blommaert, onderzoeker sociologie aan de UU, Frank van Tubergen,  hoogleraar sociologie aan de UU en Marcel Coenders, hoofddocent Culturele diversiteit en Jeugd.

'In Nederland lijkt anoniem solliciteren onbespreekbaar.' Beeld anp

De maatregelen om arbeidsmarktdiscriminatie aan te pakken die minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vorige week aan de Kamer presenteerde zullen geen substantiële bijdrage leveren aan het verminderen van discriminatie op de arbeidsmarkt.

Asscher beloofde met 'een stevig pakket maatregelen' te komen na de publicatie van hoge werkloosheidcijfers onder niet-westerse allochtonen door het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en de interne mail die Jeffrey Koorndijk onder ogen kreeg, waarin als reden voor zijn afwijzing was vermeld dat hij 'een donker gekleurde (neger)' is. Het plan van het kabinet zet in op vijf 'sporen': handhaving, melding en registratie, kennis en bewustwording, diversiteitsbeleid en onderzoek.

Gezien de bestaande kennis over arbeidsmarktdiscriminatie is de te verwachten effectiviteit van deze acties zeer beperkt. Er zijn drie problemen met de maatregelen.

Weten wanneer gediscrimineerd
Ten eerste: strengere handhaving van regels betekent dat overheidscontracten met bedrijven die discrimineren worden verbroken en dat die bedrijven worden uitgesloten van aanbestedingsprocedures.

Dit beleid werkt alleen wanneer slachtoffers van discriminatie hiervan vaker melding maken. Om dat te bewerkstelligen wordt een webtool ontwikkeld met informatie over de juiste instanties om een klacht bij in te dienen. Het probleem met deze maatregelen is dat verondersteld wordt dat slachtoffers weten wanneer ze gediscrimineerd zijn. Dat is niet realistisch. Een sollicitant komt vrijwel nooit te weten of etniciteit de reden dat is dat hij/zij niet wordt uitgenodigd voor een gesprek. Werkgevers zullen dat niet als reden opgeven en doorgaans sturen zij interne mails niet naar de sollicitant.

Het beperkte aantal meldingen van discriminatie is dus niet het gevolg van lage aangiftebereidheid of onbekendheid met procedures, maar van de verborgen aard van discriminatie zelf. De meeste gevallen van discriminatie blijven onopgemerkt. Ook met de mogelijkheid om zwaarder te straffen, betekent een extreem lage pakkans dat werkgevers weinig reden hebben hun gedrag aan te passen.

'Goodwill' van werkgevers
Ten tweede: de maatregelen gericht op het vergroten van kennis en bewustzijn van discriminatie en op diversiteitsbeleid worden gekenmerkt door een grote mate van vrijblijvendheid. Ze zijn volledig afhankelijk van de 'goodwill' van werkgevers, terwijl die juist de partij zijn die de minste hinder van discriminatie ondervindt. Om die reden valt, zonder een extra prikkel, van werkgevers weinig inspanning te verwachten, zeker in tijden van crisis.

Ten derde: bij de onderbouwing van de acties gericht op meer onderzoek veronderstellen het kabinet en de SER dat we weinig weten over de mate waarin arbeidsmarktdiscriminatie voorkomt in Nederland. Dat is onjuist, althans voor discriminatie van allochtonen. Het kabinet stelt nu voor om door middel van onlinesollicitatieplatforms te achterhalen hoe werkgevers op cv's met verschillende persoonskenmerken reageren. Ook zulk onderzoek bestaat al. Wij voerden dat uit in 2011 en het artikel waarin we over dit onderzoek rapporteren verscheen dit jaar in Social Forces. Autochtone sollicitanten bleken 60 procent meer kans te hebben op een uitnodiging voor een gesprek dan sollicitanten met een Marokkaanse achtergrond.

Bovendien bleek dat veel werkgevers niet het volledige cv van allochtone sollicitanten bekijken; ze haken af zodra ze een Marokkaanse naam zien. Deze resultaten onderstrepen eerder onderzoek van professor Frank Bovenkerk en het SCP. Het in kaart brengen van het probleem is een gepasseerd station.

Wat zouden minister Asscher en het kabinet wél moeten doen om discriminatie te bestrijden? Een oplossing is bedrijven te stimuleren om wervingsprocessen zo in te richten dat beslissingen over wie wordt aangenomen niet gebaseerd zijn op stereotypen maar op individuele competenties. Het vooraf formuleren van heldere selectiecriteria, standaardiseren van sollicitatieprocedures en publiceren van diversiteitscijfers zou hierbij helpen.

Anoniem solliciteren
Een andere optie is anoniem solliciteren. Een recente, grootschalige pilot in Duitsland - waaraan bedrijven als Deutsche Post DHL en L'Oréal Deutschland meewerkten - stelde onomstotelijk vast: anoniem solliciteren vermindert de kans op ongelijke behandeling als gevolg van afkomst. In Nederland lijkt anoniem solliciteren onbespreekbaar. Er is nooit serieus onderzoek naar gedaan (de pilots die werden gedaan, bijvoorbeeld in Nijmegen, ontbrak het aan kwaliteit en reikwijdte voor solide conclusies).

Een vaak genoemd argument tegen anoniem solliciteren is dat werkgevers in een later stadium alsnog zouden discrimineren. Dat gebeurt echter alleen als de belangrijkste reden voor discriminatie een sterke afkeer van etnische minderheden zou zijn. Dat is niet het geval. Onderzoek laat zien dat werkgevers vaak onbewust discrimineren, zonder dat zij de intentie hebben dat te doen. Een studie die wij in 2012 in Social Science Research publiceerden, bewees dat dit ook in Nederland zo is.

Een ander argument tegen anoniem solliciteren betreft de uitvoerbaarheid. Ook dat kan niet doorslaggevend zijn nu veel sollicitaties via internet verlopen en het aanpassen van websites relatief eenvoudig en duurzaam is. Hoog tijd om maatregelen die echt werken - zoals anoniem solliciteren - serieus te onderzoeken.

Lieselotte Blommaert is onderzoeker sociologie aan de UU, Frank van Tubergen is hoogleraar sociologie aan de UU en Marcel Coenders is hoofddocent Culturele diversiteit en Jeugd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden