Column Rob Vreeken

Anno 2018 zijn de egotrippers aan de macht, alleen Europa blijft een beetje achter

Trump heeft het nucleair akkoord met Iran opgezegd en stelt ongekende sancties in tegen het ayatollahregime. Xi Jinping praat komende week met Duitsland over een gemeenschappelijke reactie daarop. Poetin deed dat vorige week al. Erdogan ondertussen overweegt zijn eigen sancties te treffen: tegen Israël, vanwege het geweld in de Gazastrook. Trump. Poetin. Xi Jinping. Erdogan. Wereldpolitiek anno 2018.

Steeds meer zijn we, ook in de krant, geneigd landen aan te duiden met de naam van hun leider in plaats van met de naam van het land zelf. Dat heeft niets te maken met een ­gewijzigde taakopvatting van de koppenmakers, maar alles met de regeerstijl van de betrokken regeringsleiders – vrijwel altijd presidenten. Het persoonlijke is politiek geworden, of eigenlijk: het politieke is persoonlijk.

Sterker dan voor wie ook geldt dat voor de huidige president van de Verenigde Staten. Onder de kop ‘It’s the Egomania, stupid!’ schrijft Cornelius Adebahr van denktank Carnegie Endownment dat politieke waarnemers niet langer kunnen vertrouwen op hun traditionele methoden van ­analyse. ‘Meer dan ooit in de geschiedenis hangt het lot van de wereld af van één persoon’, stelt Adebahr. ‘Waar het ook om gaat, het antwoord van de president is: ik.’

De Iran-deal bijvoorbeeld werd niet op­gezegd na een zorgvuldige inhoudelijke afweging, maar op grond van een hoogst in­dividuele verbetenheid. Trump had het zich ooit in de kop gezet, dus moest het gebeuren. ‘Waar het om gaat is dat de president het akkoord haatte om zeer persoonlijke – niet eens binnenlandse – redenen.’

Amerikaanse president Donald Trump. Foto ANP

De andere genoemde leiders vallen minder dan de wispelturige Donald Trump aan grillen en luimen ten prooi; hun daden zijn ingebed in een langere regeerperiode en een ingeklonken opvatting van nationaal belang. Toch geldt ook voor hen dat het nationaal belang samenvalt met de persoon. Hoe langer Vladimir Poetin aan de macht blijft, hoe meer voor hem het adagium geldt: de staat, dat ben ik. Turkije is onderhand het project-Erdogan geworden.

Dit gaat gepaard met een vertoon van hypermannelijkheid. Poetin maakt veelvuldig gebruik van vulgaire straattaal en gaat uit vissen met ontbloot bovenlijf, zonnebril en kakibroek. Erdogan koketteert met zijn imago van kabadayi, de joviale, masculiene oom uit de volkswijken van Istanbul. Veelzeggend was de manier waarop macho Trump vorig jaar de intimiderende handdruk inzette als machtsmiddel, en het belang dat daar door de buitenwereld aan werd gehecht.

EU-buitenlandchef Federica Mogherini, hier met de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Zarif, laat weten dat de EU haar eigen koers blijft varen. Foto ANP

Francis Fukuyama’s ‘end of history’ heeft niet geleid tot de definitieve zege van een van de oude ideologieën, maar is uitgemond in een nieuw strijdperk van autoritaire, nationalistische leiders die vrijelijk kunnen putten uit de ideologische grabbelton. Is China kapitalistisch of communistisch? Het lijkt er niet veel toe te doen.

Europa heeft niet echt een antwoord op deze personalisering van de internationale politiek. In de meeste Europese staten bestaat geen gunstige biotoop voor al te krachtige leiders (al doet Viktor Orbán in Hongarije zijn best), en bovendien: hoe kun je met 28 lidstaten als één man opereren op het wereldtoneel?

Alleen Emmanuel Macron lijkt het een beetje begrepen te hebben. De Franse president was ook de enige die Trump met handen schudden wist af te troeven. Maar zijn mogelijkheden voor personalisering van de macht zijn beperkt, zelfs in eigen land.

Dat het Europese antwoord op Trumps Iran-offensief wordt gegeven door een vrouw – EU-buitenlandchef Federica Mogherini – zonder eigen machtsbasis is tekenend. Maar misschien juist wel goed. Met soevereine onverstoorbaarheid laat zij ­weten dat Europa zijn eigen koers blijft varen. ‘Wat doe je op school met een pestkop?’, schrijft Adebahr. ‘Negeer hem zoveel je kunt. Met aandacht geef je alleen maar voedsel aan de egomaniac.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.