'Ankara ziet Nederturk als Hollandse melkkoe'

Met de verhoging van de afkoopsom voor de dienstplicht vervreemdt Ankara de Turkse migranten van het moederland. Dat beweren Ali Yazgili en Zihni Özdil.

© ANP. Drukte bij het Turkse consulaat aan de Rotterdamse Westblaak.

Turkije heeft aangekondigd de verkorte dienstplicht voor in het buitenland woonachtige mannen met de Turkse nationaliteit te vervangen door een eenmalige betaling van 10.000 euro, waarmee deze verplichting volledig wordt afgekocht. Dit heeft een ware run veroorzaakt op de Turkse consulaten in Nederland en Duitsland.

Niet om het Turkse paspoort in te leveren, integendeel, maar om nog snel de procedure voor de verkorte dienstplicht te starten opdat men gebruik kan maken van de oude regeling; houders van de Turkse of een dubbele nationaliteit kunnen tegen betaling van 5.200 euro gebruikmaken van een regeling waarbij ze in 3 weken de basistraining ondergaan. De belangrijkste weerslag van die training is een glorieuze foto in uniform en met een M16 die uiteindelijk de muur moet sieren en waar de familie trots op kan zijn. Ook deze foto is uiteraard alleen tegen betaling verkrijgbaar. Voor de rest is het vooral rondhuppelen met houten geweren en in de weekenden maken dat je wegkomt, anders kost je de staat te veel.

In plaats van over te gaan tot daadwerkelijke modernisering van de dienstplicht, zoals het instellen van een professioneel leger en ruimte te creëren voor - tot nu toe zwaar vervolgde - gewetensbezwaren, ziet Turkije de aanpassing toch vooral als een manier om extra inkomsten te genereren. Volgens Ismet Yilmaz, de Turkse minister van Defensie, komen circa 460.000 jongemannen in aanmerking voor de regeling. Een potentiële goudmijn van 4,6 miljard euro.

Melkkoeien
Zelfs de meest nationalistische, rechtgeaarde Turkse Nederlander zou zich niet kunnen onttrekken aan de enig juiste gevolgtrekking: de Turkse overheid ziet in het buitenland woonachtige onderdanen in de eerste plaats als melkkoeien. Het argument van de vaderlandsliefde, het eergevoel en het plichtsbesef waarmee de dienstplicht werd doordrenkt, is met de nieuwe regeling geen lira meer waard.

Hierbij laten we even buiten beschouwing hoe - op z'n zachtst gezegd - interessant het gegeven is dat in Nederland geboren en getogen jongeren vijftig jaar na de Turkse arbeidsmigratie bereid zijn het Turkse Blut und Boden blind te omarmen. Dit zelfs tot grote verbazing van vele Turken uit Turkije die de afgelopen vijf decennia wel een elementair besef van kritisch burgerschap hebben ontwikkeld.

Daar waar de verkorte dienstregeling nog werd gepresenteerd als een tegemoetkoming aan in het buitenland woonachtige mannen van Turkse afkomst, heeft behoud van de Turkse nationaliteit en eergevoel nu een prijskaartje gekregen. Maar dan heb je ook wat. Een paspoort waarmee je in tal van niet-westerse landen tegenwoordig visumvrij kunt reizen, waarmee je kunt erven, onroerend goed kunt bezitten, waarmee je vrijuit naar Turkije kunt reizen en er onbeperkt kunt verblijven.

Maar wacht eens: dezelfde rechten behoud je ook als voormalig 'Turkse' onderdaan wanneer je je paspoort inlevert. Turkije kent een regeling voor een zogenoemde blauwe kaart. Een soort verblijfsvergunning, waarmee je - met uitzondering van actief en passief stemrecht en het recht om in Turkse overheidsdienst te werken - dezelfde rechten behoudt. Bij behoud van je nationaliteit mag je daarnaast dus 10.000 euro betalen om je dienstplicht af te kopen.

Emotionele binding
Hoewel we ook ondubbelzinnig Nederlanders zijn - althans: dat vinden we zelf - hechten we nog enige waarde aan onze dubbele nationaliteit. Maar welke emotionele binding kun je nog hebben met een land dat zijn in Nederland woonachtige onderdanen in de eerste plaats als Hollandse melkkoeien ziet?

De liefde van veel Turkse Nederlanders voor het vaderland is behalve schizofreen ook nogal eenzijdig. Diezelfde jongens die bereid zijn in Nederland te demonstreren en te rellen voor 'hun leger en vaderland' kunnen het beamen; op zomervakantie in Turkije worden ze net zo hard geweerd uit de discotheken als uit de horecagelegenheden aan het Stadhuisplein in Rotterdam. Zij zijn in de Turkse volksmond immers Almanci (vrij vertaald: Duitsers). Deze onbeantwoorde liefde heeft nu dus ook een opgeschroefde prijs van 10.000 euro.

Bovendien legt de nieuwe regeling haarfijn de huidige Turkse realiteit van sociaal-economische ongelijkheid bloot. De regeling is immers niet alleen van toepassing op in Europa wonende Turken, maar ook op jongemannen in Turkije zelf. Als je ouders kapitaalkrachtig genoeg zijn om een buitenlandse studie te betalen waarmee je drie jaar in het buitenland kunt verblijven, ontkom je dus aan de dienstplicht. Een geruststelling voor de Turkse nouveaux riches. Een heldhaftige martelarendood is nu alleen weggelegd voor de armen die moeten rondkomen van een minimumloon van rond de 350 euro per maand.

Knevelarij
Waarom vragen de duizenden Turks-Nederlandse mannen die van plan zijn de komende dagen braaf in de rij te staan voor het Turkse consulaat niet als protest een blauwe kaart aan? Het zal een sterk signaal richting Ankara zijn dat we deze knevelarij niet pikken en het tijdperk van de kritiekloze diaspora voorbij is. Dit zal ons niet minder Turks maken of minder vaderlandslievend. Bovendien blijven we vrijwel dezelfde rechten houden als voorheen, en zijn we niet ook nog eens 10.000 euro armer.

Tegelijkertijd beseffen wij dat deze oproep bij veel Turkse Nederlanders het mentale domein van Orwelliaanse taboes bereikt. We hebben immers van jongs af aan de conservatieve of ultranationalistische waarden van 'onze gemeenschap' geïnternaliseerd.

Dienstplicht is een van de dingen die spreekwoordelijk heiliger zijn dan de paus. Maar als het hek van de dam is, staat de weg van onafhankelijk denken wagenwijd open. Niet als knieval voor het door Wilders en de zijnen gepropageerde paspoortfundamentalisme, maar omdat de waarde van kritisch burgerschap niet in geld valt uit te drukken.

Ali Yazgili is werkzaam bij het Turkije Instituut in Den Haag.
Zihni Özdil is docent en promovendus maatschappijgeschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zij schreven dit stuk op persoonlijk titel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden