Opinie

Angst voor terrorisme; is dat niet ook de schuld van de journalist?

Journalisten hebben de neiging de dreiging van terroristische aanslagen te overdrijven.

Beeld afp

Het is langzamerhand welletjes. Ik word nu ruim een week bedolven onder een tsunami aan lofzangen op de vrijheid van meningsuiting. Niet dat ik tegen die vrijheid ben. Integendeel.

Maar ik krijg een akelige smaak in de mond. Veel journalisten die sinds die fatale dag in Parijs 'Charlie' heten, maken op een wel heel slechte manier gebruik van hun vrijheid van meningsuiting.

In de nasleep van de gruweldaden is journalistiek de centrale vraag geweest: 'Hoe bang moeten we zijn?' U en ik. Wij allemaal. Maar eh..., is er reden voor collectieve angst voor door extremisme geïnspireerd terrorisme?

Elke dodelijke aanslag is er een te veel. Maar iets te vaak maken we ons druk over dingen die zeer uitzonderlijk zijn en ons persoonlijk niet raken. De aanslagen in Parijs en de verijdelde aanslag in België zijn vanzelfsprekend groot nieuws. Maar ik word er persoonlijk niet bang door. Omdat ik heel naïef de gevaren onderschat? Nee, omdat ik naar de feiten kijk.

Journalisten bijeen in Parijs.Beeld afp

Twee procent

Deze week zijn een paar zeer interessante onderzoeken verschenen. Uit één onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat mensen stelselmatig het aantal moslims in hun landen schromelijk overschatten. Het zijn er altijd veel minder dan mensen denken. Wie weet dat?

Terrorisme is een wereldwijd probleem maar is zelden bij ons in de buurt. 95 procent van de aanslagen is in niet-OECD-landen. Wie weet dat? Over terrorisme in de VS las ik deze week: 'De kans dat je door een vallende koelkast wordt getroffen is groter dan dat je door een terrorist wordt vermoord.'

Er was een onderzoek waaruit bleek dat slechts 2 procent van alle terroristische aanslagen door moslims zijn gepleegd. Slechts 2 procent? Wie weet dat? Is zo'n aanslag dan minder erg? Nee, het is heel erg, ook omdat die 'islamaanslagen' veel doden veroorzaakten. Maar zie het wel in de juiste verhoudingen.

Afgewogen beeld schetsen

Waarom horen we veel minder over aanslagen door boeddhisten, christenen, linkse en rechtse activisten? Is 't qua nieuws minder sexy? We bedrijven journalistiek pupillenvoetbal: We zijn als een elftal vijfjarigen die met z'n allen op een kluitje op die ene (islamitische) bal jagen.

Journalisten zijn altijd zeer kritisch zolang het maar niet over henzelf gaat. Dan gaan alle stekels overeind. Moeten wij ons als journalist niet geweldige zorgen maken als over zulke belangrijke dingen als het aantal immigranten, het aantal moslims en het aantal door de islam geïnspireerde terroristische aanslagen zo totaal verkeerd wordt ingeschat? En vervolgens klagen die journalisten over de populariteit van Geert Wilders!

Journalisten leveren de brandstof van de publieke opinie. De samenleving kijkt in de spiegel die wij voor hen ophouden. Daarin falen we jammerlijk. Wordt het geen tijd dat wij ons aantrekken dat we onze kijkers lezers, en luisteraars zo belabberd informeren? Wij dragen dagelijks bij aan dat scheve wereldbeeld.

Stel dat je garagemonteur stelselmatig de problemen met je auto veel te groot inschat? Wat als je dokter keer op keer je kwalen ernstiger voorstelt dan ze zijn? Houd je de loodgieter die de lekkage in je dakgoot vreselijk overdrijft? Nee, dan neem je een andere garage, dokter of loodgieter. Je dient misschien zelfs een klacht in wegens misleiding.

Onze lezers, luisteraars en kijkers kunnen geen andere journalistiek kiezen. Ja, je kunt een andere krant lezen, of een ander tv-nieuws kijken. Maar dat maakt niet echt verschil.

Nuancering

De ene krant overdrijft iets meer dan de andere, het ene tv-station maakt het iets bonter dan het andere. Maar journalisten doen willens en wetens geen serieuze poging een afgewogen beeld te schetsen. Die slechte berichtgeving leidt tot overdreven reacties bij het publiek. Daar houden we vervolgens opiniepeilingen over, en daarover gaan we dan weer heel bezorgd bij Jinek en Humberto praten.

Journalisten ontlopen stelselmatig hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Ze doen net alsof de toon en diepgang van hun berichtgeving geen maatschappelijke gevolgen heeft.

De reden? Ego's en sensatiezucht. Journalisten haten nuancering die hun 'Breaking News'-getetter afzwakt. Het is de ultieme wet van ons vak: de wereldvrede is ons worst case scenario.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden