opinieBuitenlandse media

‘Angst voor Moskou zou Brussel of Washington niet moeten weerhouden van strengere maatregelen’

Een valse bommelding, een gekaapte commerciële vlucht en een straaljager waren nodig om ­Pratasevitsj vast te zetten. Hoe beschouwen buitenlandse media zijn arrestatie, en de internationale respons erop?

Journalist en activist Raman Pratasevitsj is beschuldigd van het organiseren van massarellen in Belarus. Deze foto dateert van april 2017, toen hij een rechtszitting bijwoonde in Minsk. Beeld REUTERS
Journalist en activist Raman Pratasevitsj is beschuldigd van het organiseren van massarellen in Belarus. Deze foto dateert van april 2017, toen hij een rechtszitting bijwoonde in Minsk.Beeld REUTERS

De kritische journalist Raman Pratasevitsj riep vorig jaar via zijn netwerk op tot demonstraties tegen de Belarussische dictator Aleksandr Loekasjenko. Buitenlandse media zijn uiterst kritisch op zijn arrestatie, en zien een gevaarlijke tendens.

De Britse kwaliteitskrant The Guardian stelt in een hoofdredactioneel commentaar dat een snelle reactie van ‘het Westen’ niet alleen noodzakelijk is voor de veiligheid van ­Pratasevitsj, maar meer nog voor de veiligheid van politieke dissidenten wereldwijd. De implicaties van zijn arrestatie kunnen ‘huiveringwekkende’ gevolgen hebben voor andere oppositieleden. The Guardian wijst erop dat de politieke activist Svetlana Tichanovskaja een week geleden exact dezelfde vlucht maakte, nadat ze in Griekenland had gesproken. Ook oppositielid en voormalig woordvoerder van de president, Aleksander Feduta, is in Moskou opgepakt en naar Minsk gebracht op verdenking van het voorbereiden van een coup.

De krant hekelt het feit dat Europa de voorbije jaren aan de zijlijn bleef staan terwijl Loekasjenko het land in zijn greep kreeg, en stelt dat de internationale gemeenschap er alles aan moet doen ‘de schijnwerpers op de zaak-Pratasevitsj te houden’, en op de gevangenname van honderden andere gedetineerden. Bovendien moet de respons ‘in overeenstemming zijn met de bredere implicaties van een daad van luchtvaartpiraterij’. De actie is een bedreiging voor alle kritische geesten van politieke regimes, benadrukt de krant.

‘Autoritaire regeringen zijn steeds proactiever in het tot zwijgen brengen van protest buiten hun grenzen’, aldus The Guardian, en schuwen niet voor het inzetten van ‘transnationale repressie, variërend van online pesterijen en intimidatie tot ontvoering en moord.’ De economische sancties voor regeringsfunctionarissen die nu zijn ingesteld, gaan de krant niet ver genoeg. Een journalist die bescherming geniet, die in de EU leeft en uit een commerciële vlucht wordt gehaald, concludeert de krant, vereist een ‘snel, robuust en een voor het regime, pijnlijk weerwoord’.

Luchtvaartkaping

President Loekasjenko is met deze stap te ver gegaan, luidt ook het hoofdredactioneel commentaar van The New York Times. De krant benadrukt dat Loekasjenko nu al 27 jaar aan het roer staat in Belarus, dat zijn regime steeds autocratischer wordt, en de banden met de Russische president Poetin nauwer. De kritiek uit het Westen heeft hij zich nimmer aangetrokken. Volgens de krant zitten als gevolg daarvan nu 35.000 mensen vast of verkeren in ballingschap. De verontwaardigde verklaringen van EU-regeringsleiders liet Loekasjenko tot nog toe koud, constateert de NYT, die schrijft dat de president ‘maandag verder ging met business as usual, en wetten tekende om dissidenten verder aan te pakken’.

De krant ziet een patroon in het schenden van internationale rechtsregels door autocratische regimes, variërend van vergiftigingen van voormalige Russische spionnen tot het aan de grond zetten van een passagiersvliegtuig nu. ‘Door de indruk te wekken dat (het kapen van) commerciële vluchten over nationaal grondgebied een gerechtvaardigd middel is in de oorlog tegen dissidenten, heeft Loekasjenko zijn repressie uitgebreid naar het rijk van de luchtvaartkaping.’

Daarmee onderstreept de actie van de president volgens de krant ‘een verontrustende realiteit: autocraten die hun repressieve wegen over internationale grenzen willen uitbreiden, worden steeds meer aangemoedigd dat te doen. Afschrikking is in veel te veel gevallen mislukt’.

Afgedwongen bekentenis

‘Straffeloosheid is niet langer een optie’, luidt de sprekende kop boven het hoofdredactioneel commentaar van Le Monde. Volgens de Franse krant moeten de EU en ‘de democratische wereld vastberaden en eensgezind reageren om een ​​minimum aan orde op aarde te behouden.’ De krant zag op de EU-top van maandag en dinsdag eindelijk eensgezindheid bij haar leiders. De regeringsleiders waren geschokt, en de verontwaardiging werd ­versterkt door ‘de verdere provocatie’ die de verspreiding van een video met een ‘afgedwongen bekentenis’ was. Volgens Le Monde staat Belarus hiermee ‘in pure stalinistische traditie’. De krant wijst erop dat zelfs de Hongaarse premier Viktor Orbán ditmaal aan dezelfde kant stond.

Volgens Le Monde heeft Loekasjenko de conventies van Chicago inzake de internationale burgerluchtvaart en die van Montreal aangaande de veiligheid van de burgerluchtvaart geschonden. Conclusie: het internationale recht ‘wordt voortdurend aangevallen door autoritaire regimes. Van de Russische raket die in 2014 MH17 boven Oekraïne neerschoot tot de moord op de Saoedische journalist Jamal Khashoggi in Istanbul en de ontvoering van twee Canadezen door Beijing. Schendingen van het internationaal recht nemen toe, evenals internationale onderdrukking.’

Keiharde sancties

Dat is precies waarom de internationale gemeenschap Loekasjenko keiharde sancties moet opleggen, aldus columnist Frida Ghitis van de Amerikaanse nieuwszender CNN. ‘Andere autoritaire heersers kijken nauwlettend toe. Als de internationale gemeenschap nu niet krachtig optreedt, zullen autocraten verleid worden hun harde optreden buiten hun grenzen nog verder uit te breiden, maar zal ook het reizen voor iedereen gevaarlijker worden.’

Columnist Clara Ferreira Marques betoogt dat het sluiten van het Belarussische luchtruim ‘slechts een begin is’. De EU beschikt over een arsenaal aan mogelijkheden om invloed uit te oefenen. Neem maatregelen tegen belangrijke staatsbedrijven zoals Belaruskali, een van ’s werelds grootste producenten van kunstmest. Wel waarschuwt de columnist van persbureau Bloomberg voor ‘de netelige vraag’ hoe sancties alleen Belarus kunnen raken en niet ook Rusland, zonder wiens steun ‘de buitensporige acties van Minsk’ waarschijnlijk niet mogelijk zouden zijn. ‘Strengere maatregelen kunnen een heimelijke overname van Belarus door Moskou versnellen’. Maar: ‘Angst voor deze uitkomst zou Brussel of Washington niet moeten weerhouden.’

Netwerken en oligarchen

Volgens The Washington Post is het daarbij tijd om sancties te vinden die, anders dan tot nu toe, Loekasjenko wel pijn zullen doen. ‘De steun voor mediakanalen en onafhankelijke journalisten moet worden opgevoerd, terwijl de financiële netwerken en oligarchen die Loekasjenko toestaan zo ​​te handelen, moeten worden aangepakt.’

Een definitief oordeel over de Europese reactie kan echter pas worden gegeven ‘als economische vergelding plaatsvindt’, stelt El País ten slotte in zijn commentaar. ‘De Belarussische zaak is slechts een extra horde op een lange reis. De EU zal de kunst van snel en krachtig reageren moeten aanscherpen. Om dit te doen, zullen de mogelijkheden om zonder unanimiteit te handelen verder moeten worden onderzocht, waarbij tegenstribbelaars kunnen worden omzeild.

‘Zowel in termen van politieke verklaringen, zoals reeds nu is gebeurd, als in acties, met de marges die het Europese Verdrag biedt. Met buren als Poetin, Loekasjenko of Erdogan is het vooral belangrijk om een ​​wendbaar en krachtig reactievermogen te hebben.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden