ColumnSheila Sitalsing

Angola lijdt onder de grondstoffenvloek

Tussen alle jammerklachten over nepnieuws en over sensatiezucht en over late-avond-tv-shows die meer in vermaak dan in de waarheid zijn geïnteresseerd, houdt de journalistiek zich manmoedig staande. Wat zeg ik: het gaat fantastisch.

Overal gaan deksels van beerputten en worden onwelgevallige waarheden naar boven getakeld. Maandag kwam het ICIJ, het internationale consortium van onderzoeksjournalisten uit tientallen landen dat eerder blootlegde hoe de rijken en machtigen van de wereld hun zwarte en/of criminele geld verstoppen in Panama, met een serie onthullingen over de leegroof van Angola.

Angola, land vol heerlijkheden als olie en diamanten, lijdt onder de grondstoffenvloek, de aandoening die arme landen met rijke bodems wel vaker treft: de olie vloeit, de edelstenen en mineralen gaan met bakken tegelijk het land uit, de elite vliegt per privéjet van buitenhuis naar strandvilla, terwijl op straat moeders hosselen, kinderen sterven en ziekenhuizen zonder stroom zitten. Ondertussen dansen buitenlandse multinationals begerig om de vleespotten heen.

Ook Angola was onder president José Eduardo dos Santos verworden tot een kleptocratie, met zijn dochter, Isabel dos Santos, als een van de belangrijkste begunstigden. Haar miljardenfortuin en de wijze waarop ze dat vergaarde over de ruggen van de Angolezen heen, is al enige tijd onderwerp van onderzoek.

Het ICIJ voegt daar boeiende belangrijke nieuwe informatie aan toe. Het consortium wist, met behulp van een lek via een Afrikaans klokkenluidersmeldpunt, de hand te leggen op privé-administratie van Isabel dos Santos: meer dan 700 duizend e-mails, contracten, bankgegevens en andere documenten. Journalisten van 36 media-organisaties over de hele wereld doorzochten de informatie en zetten de schijnwerpers op een interessante club: de mannetjes die gespecialiseerd zijn in vies geld.

De financiële dienstverleners. De accountants, de fiscaal adviseurs, de mannen van de spreadsheets en de belastingconstructies. Alle grote consultancyfirma’s – PWC, Boston Consulting Group, McKinsey, KPMG – die ijverig en knipmessend hebben geholpen om de 2,2 miljard dollar aan geschat vermogen van Dos Santos weg te sluizen. Naar Malta, naar Zwitserland, naar de Maagdeneilanden, naar jawel, Nederland – onze waanzinnige financiële infrastructuur ‘staat op de kaart’, er zijn tijden geweest dat bewindslieden daar apetrots op waren.

De betrokken financiële dienstverleners reageerden met de voorspelbare schijnheiligheid die ze bewaren voor dit soort gevallen: men is diep geschokt, het waren zulke beschaafde klanten, nooit iets geks gemerkt, met neemt de aantijgingen zeer serieus, er zal diepgravend onderzoek volgen. Net zoals de reacties van het Nederlandse baggerbedrijf Van Oord, dat betrokken was bij een landaanwinningsproject van Dos Santos: geen idéé dat ze zakendeden met een besmette en corrupte partij, ze lezen daar nooit kranten.

Banken zijn inmiddels de duimschroeven aangedraaid. Met succes, want naarmate Dos Santos en haar echtgenoot omstredener raakten, weigerden steeds meer banken ze als klant. De machtigen die nu samenklonteren in Davos kunnen het meteen meenemen als agendapunt: toom ook de overige financiële dienstverleners in. Het zou een betekenisvolle bijdrage kunnen zijn aan een betere wereld.

Want de grondstoffenvloek is nog lang niet bezworen. Er is olie ontdekt voor de kust van Guayana. En voor de kust van Suriname.

Lees meer over de Angolese corruptiezaak

Schandaal in Angola: justitie doet weinig aan corruptie van Nederlandse bedrijven over de grens
De Nederlandse baggeraar Van Oord is betrokken bij een project in Angola waar corruptie en mensenrechtenschendingen hoogtij vieren. Hoe kan een Nederlands bedrijf in zo’n project belanden? En waarom doet de Nederlandse justitie niets?

Baggerbedrijf Van Oord ‘had geen oog voor corruptiesignalen’
Het Nederlandse baggerbedrijf Van Oord is betrokken bij een project in Angola waarbij mensenrechten zijn geschonden, en waarbij mogelijk ook sprake is van corruptie. Drieduizend families moesten onder dwang verhuizen om plaats te maken voor het bouwproject Marginal da Corimba voor de kust van hoofdstad Luanda. Dat schrijven Trouw en Het Financieele Dagblad.

Hoe de rijkste (en corruptste) vrouw van Afrika haar fortuin vergaarde
De Angolese Isabel dos Santos verkreeg haar vermogen door haar eigen land leeg te roven, zo blijkt uit gelekte vertrouwelijke documenten. In eigen land wordt de dochter van de ex-president spottend de prinses genoemd. Dat ze de eerste vrouwelijke miljardair van Afrika is, heeft ze mede te danken aan de Amsterdamse Zuidas.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden