Goed & Slecht Wijnberg & Nooteboom

Angelieke verwijzingen

De engelen van Rilke zijn er nog, ziet Arjan Peters, in de bundels van Wijnberg en Nooteboom.

Engelen Beeld Getty, bewerking Studio V

Verwijzingen kunnen vervelend zijn. Van die hints waar alleen kenners kinplukkend bij knikken, terwijl de rest vooral de boodschap krijgt er niet bij te horen, bij de cercle van connaisseurs.

Kijk wat Nachoem M. Wijnberg doet in zijn bundel Om mee te geven aan een engel (Pluim; € 24,99): ‘De engel/ zit aan de andere kant van de tafel,/ waar hij al jaren elke avond zit,/ een vriend van de familie,/ de eerste keer dat hij binnenkwam/ schrok de vrouw van de slachter en de kinderen werden bang,/ en hij zong een aftelliedje voor hen/ om ze weer rustig te maken,/ en hij is niet eens/ de engel van alles afnemen wat wie er nog is nog heeft,/ hij is ein jeder Engel,/ zoals volgens Rilke.’

Einde. Zelfs als je de verwijzing meteen kunt plaatsen, blijft het een slot van niks. Ik zal het dan maar uitleggen, want hij doet het niet. De dichter Rainer Maria Rilke liep in 1912 het op de rotsen gelegen sprookjesslot Duino bij Triëst uit, belandde in een vliegende storm, en hoorde een stem die hem de eerste regel ingaf van wat diezelfde avond een elegie was geworden. In de vertaling van Atze van Wieren, die zojuist is herdrukt (De elegieën van Duino, uitgeverij IJzer; € 19,50): ‘Wie, als ik riep, zou mij dan horen uit de reien/ der engelen? en stel eens, één nam mij/ plotseling aan het hart: ik zou vergaan/ door zijn sterker bestaan (…) Iedere engel is vreeswekkend.’ Dat bedoelde Wijnberg: ‘Ein jeder Engel ist schrecklich’, en dat schreef Rilke omdat in zijn visie engelen geen onderscheid maken tussen deze en gene zijde. Het is al één. En dan kunnen we nu allemáál even aan de kin plukken.

Lonender nog is het, om de bundel Monniksoog van Cees Nooteboom te lezen in de nieuwe, tweetalige en door Matthias Weischer geïllustreerde uitgave: Mönchsauge (Suhrkamp; € 23,99). Die begint zo: ‘Een moeizame god op de rand van mijn bed,/ zes engelen met vermoeide vleugels,/ windkracht 10 en tegen de wind in gevlogen/ over het wad, storm op zee.’

De engelen zijn afgepeigerd door de storm, én door 85 jaar achter die globetrotter aan vliegen. Het vreeswekkende is ervan af. En Schiermonnikoog is geen Duino. Maar ze zijn er nog. Een bijna verborgen verwijzing waar je niemand mee verjaagt: het bewijs van elegantie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden