Opinie

Amerikaanse politiek moet beter naar haar kiezers luisteren

Amerikaanse kiezers keren zich af van het establishment. Zij laten zich niet corrigeren.

Timothy Prescott werkte in het analytics-team van de Obamacampagne.

In het land dat tweemaal voor de 'hope and change' van Obama koos, lijkt de huidige verkiezingsstrijd meer om 'slash and burn' te gaan. Hoe kan dat? Een onder het electoraat breed gedragen gevoel van onmacht lijkt een sleutelrol te spelen. Partijelites en presidentskandidaten kunnen dat sentiment niet negeren.

'Ik werk harder dan ooit tevoren maar raak steeds verder achterop.' Dit was de conclusie van team-Obama over het sentiment onder het electoraat aan het begin van de campagne voor de presidentsverkiezingen van 2012. Data over de huidige economische realiteit bevestigen dit sentiment: Amerikaans herstel sinds de financiële crisis is onevenredig verdeeld. De top ziet inkomens toenemen en voelt dus herstel, terwijl de midden- en lage inkomens kampen met blijvende stagnatie van hun inkomens.

Hoewel de werkloosheid sterk is gedaald sinds 2009 zijn de mensen die een baan vonden vaker niet in vaste dienst getreden. Dit is een stil drama, omdat een baan om zo veel meer gaat dan alleen salaris. Het gaat ook om het gevoel van deelname aan de maatschappij, stabiliteit en eigenwaarde, zaken waar nieuwe banen buiten vast dienstverband mogelijk minder aan bijdragen.

Kiezers 'corrigeren'

Kortom, het uitzicht op de Amerikaanse droom lijkt velen langzaam door de vingers te glippen. Dat creëert een gevoel van onmacht onder delen van het electoraat. Die onmacht uit zich in het afzetten tegen de huidige status quo en de mensen die deze vertegenwoordigen. Op rechts zagen we Trump en Cruz afrekenen met gematigde kandidaten als Bush en Rubio door zich tenenkrommend hard af te zetten tegen cultureel-demografische verschuivingen en de overheid. Op links lijkt het gevoel van onmacht zich te uiten in verrassend veel steun voor Sanders en zijn afwijzing van het grootkapitaal - en een Clinton-kandidatuur die niet 'van harte' wordt geaccepteerd onder Democraten.

De politieke elite lijkt op deze ontwikkeling te reageren door kiezers te willen 'corrigeren'. Aan Republikeinse zijde vraagt de partijtop zich - verbazingwekkend hardop - af hoe in ieder geval Trump en eventueel Cruz de kandidatuur alsnog ontzegd kan worden als zij niet de benodigde kiesmannen behalen om de nominatie direct veilig te stellen. De Democraten willen liefst zo snel mogelijk overgaan tot de onvermijdelijke orde van de dag: de nominatie van Clinton.

Los van de minachting voor zowel kiezers als democratische principes die hieruit spreekt, is deze corrigerende reactie een slecht idee. De politieke elite doet er goed aan zich te realiseren dat, vanwege de toenemende polarisatie in het Amerikaanse electoraat en het verdwijnen van het electorale midden, verkiezingen vooral worden gewonnen door ervoor te zorgen dat de eigen achterban naar de stembus komt.

Onmacht niet tijdelijk

Enthousiasme onder Democraten voor Obama was belangrijk voor de winst, omdat wij dit wisten te vertalen in een hogere opkomst. Dit lukte niet tijdens de tussenverkiezingen in bijvoorbeeld 2010, met grote Republikeinse zeges tot gevolg. Het is lastig te overzien welke gevolgen het negeren van kiezers precies zal hebben, maar bijdragen aan enthousiasme zal het zeker niet.

De Republikeinen hebben bovendien te maken met de onvoorspelbaarheid van Trump. Niemand weet wat Trump doet als de nominatie aan hem voorbij gaat. Het politiek correcte scenario waarin Trump rustig van het toneel verdwijnt, is onwaarschijnlijk. Als hij los van de partij een gooi naar het presidentschap doet, wordt het voor Republikeinen nog moeilijker om te winnen in november, omdat de achterban dan mogelijk verdeeld raakt.

Belangrijker nog is dat de waarschijnlijke medeveroorzakers van de veranderende economische realiteit - automatisering, de tech-revolutie, en globalisering - zullen doorzetten en versnellen. Het gevoel van onmacht onder kiezers is dus waarschijnlijk geen tijdelijk fenomeen. Je kunt je zelfs afvragen of kiezers misschien helemaal geen 'fout' maken die gecorrigeerd moet worden, maar een wanhoopskreet laten horen omdat men simpelweg het gevoel heeft geen kant op te kunnen. Partijelites en de presidentskandidaten doen er dan ook goed aan de onderliggende problematiek te erkennen en te adresseren. Niet kiezers corrigeren maar luisteren, dus.

Timothy Prescott werkte in het analytics-team van de Obamacampagne.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden