Alziend oog

Ook al trekt de regering zich niks aan van de uitslag, die discussie over de sleepwet heeft veel mensen wakker geschud: wat is er digitaal bekend over mij? Blijft die informatie altijd beschikbaar? Amnesty International benadrukte nog maar eens: ‘Gegevens van mensen die geen bedreiging zijn voor de nationale veiligheid moeten niet stelselmatig en op grote schaal verzameld en geanalyseerd kunnen worden.’ Nee, natuurlijk niet! Of hé, gebeurt dat dan? Bij mij?

Ook gegevens over niet-volwassen burgertjes mogen niet zomaar rondzwerven. Dat gebeurt wel. Het is felbegeerde waar. Niets zo interessant als bundels data over gedrag, voorkeuren, opleidingsniveau, buurt, herkomst – en alle verbanden daartussen   van jongeren, de toekomstige generatie consumenten.

Vrijwel alle leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs worden gevolgd met digitale, ‘gepersonaliseerde’ leerlingvolgsystemen. Magister, het volgsysteem voor het voortgezet onderwijs, heeft een marktaandeel van 75 procent. Reuze handig, dat Magister. Een schools sleepnet. Alle cijfers staan erin, het huiswerk en toetsuitslagen. Of het kind te laat komt of spijbelt. Ouders krijgen er meteen berichten over.

Heel akelig, vind ik. Zo krijgt een kind geen millimeter ruimte om weg te komen met een goeie smoes, tijdens wiskunde in het park te liggen zoenen of te verzwijgen dat hij eruit is gestuurd. Altijd dat alziende oog van ouders en leerkrachten – verschrikkelijk. Zonder kans op kleine ontsporingen leert een puber geen verantwoordelijkheid dragen.

Maar de lange arm van Magister en verwante systemen reikt nog verder. De leerkracht kan allerlei observaties over een kind erin opschrijven. Zit hij wel goed in zijn vel? Zijn er problemen thuis? De ouders zijn bijvoorbeeld net gescheiden. De vader heeft geen werk. Dat agressieve gedrag, wat vond de psycholoog ervan? Werkt de Ritalin die hij slikt tegen adhd? Zulke informatie staat erin. Etniciteit en religie mógen niet eens worden vermeld. Dat weet niet iedereen.

Ik geloof best dat scholen daar prudent mee omgaan. Zo zijn er ‘convenanten’ gesloten tussen uitgevers van leerlingvolgsystemen en de VO-raad, om misbruik te voorkomen. Maar garanties hebben we niet. Uitgevers vinden het de verantwoordelijkheid van de scholen wat die erop zetten; scholen overzien vaak niet wat er met de informatie kan gebeuren. Vertrouwelijke gegevens over miljoenen leerlingen zitten in de digitale buik van, ja van wie eigenlijk? Niet van de overheid, niet van de scholen, maar van de beheerders van de datastromen: de leveranciers van digitaal lesmateriaal en leerlingvolgsystemen. De veiligheid van privégegevens hebben we uitgeleverd aan marktpartijen. Die willen graag nog meer geld verdienen met de vergaarde informatie.

Lees het indrukwekkende verhaal dat Dieuwertje Kuijpers schreef voor Follow the Money: ‘Hoe de digitale halsband van Magister de privacy van schoolkinderen nekt.’ En beluister deze podcast met mediawetenschapper José van Dijck. Leraren die gebruikmaken van prachtige programma’s als Google Classroom beseffen vaak niet dat persoonlijke gegevens daaruit kunnen worden gekoppeld aan digitaal gedrag na schooltijd, op sociale media en YouTube: gouden kennis. Een bedrijf als Google valt niet onder onze privacywetgeving. Informatie over onze kinderen, leerprestaties, afwijkingen, wangedrag – we hebben er geen controle over.

Dat besef dringt door, maar wat doen we ertegen? Afgelopen week klonk een hartekreet van de toezichthouder, de Autoriteit Persoonsgegevens: laat leraren alleen gegevens inzien als zij die nodig hebben voor hun werk. In mei komt er een aangescherpte Europese wet die de privacy van leerlingen beter beschermt. Maar wie houdt al die leerlingvolgsystemen in de gaten? Worden ze ooit vernietigd? Het kan geen kwaad als ouders eens op school informeren hoe de privacy van hun kind is gewaarborgd. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden