Column Bert Wagendorp

Alsof je de aankondiging van de naderende apocalyps doorbladert

Bert Wagendorp

Maandag werd in Parijs het First Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services gepresenteerd, een moedeloos makend rapport, vanwege omvang (1.800 pagina’s), maar vooral vanwege de inhoud, gelukkig ook in samenvatting te lezen: lange lijsten rampzalige cijfers over de staat van het wereldwijde ecosysteem. Het is alsof je de aankondiging van de naderende apocalyps doorbladert.

Dat de mensheid de aarde op methodische wijze aan het vernietigen is, is geen nieuws. Maar wanneer je er de cijfers bij gepresenteerd krijgt over de verwoesting van leefgebieden, de vervuiling van land en zee en het dreigende uitsterven van een miljoen planten- en diersoorten, wordt het ineens angstig concreet.

Een deel van de extinctie van soorten kan worden toegeschreven aan ‘invasieve soorten’, dieren die niet thuishoren in bepaalde ecosystemen, maar die er door de mens naartoe zijn gebracht: muizen, ratten, katten en geiten.

Maar de meest invasieve soort is de mens zelf. De genadeloze manier waarop homo sapiens planeet Aarde exploiteert en daarbij andere soorten verdrijft of hun leefomgeving vernietigt, is niet eerder vertoond in de historie van het leven. Onze inventiviteit en roofzucht kent geen grenzen, en de snelheid waarmee de drastische vernietiging ter hand wordt genomen loopt nog altijd op.

We zijn verdoemd, dacht ik, toen ik was gestopt met lezen en de planten op ons balkon water ging geven, om tenminste nog íéts te doen aan de handhaving van de biodiversiteit. De klimop staat er voorlopig nog goed op.

Vergeleken met de in het rapport beschreven doemscenario’s, is de opwarming van het klimaat een peulenschil, een element in een veel groter complex van problemen. We plempen jaarlijks 300 tot 400 miljoen ton zware metalen, oplosmiddelen en giftig afval de zee in, de vissen die dat overleven worden op industriële wijze uit de soep gevist. Op de omslag van het rapport staat een foto van een fraaie zeeschildpad, dieren die al 200 miljoen jaar door de oceanen zweven – 199,8 miljoen jaar langer dan homo sapiens over de aarde wandelt. Maar nu heeft de schildpad zijn langste tijd gehad en dreigt uitsterving.

Zelf komen we er overigens ook niet ongeschonden vanaf. De vernietiging van biodiversiteit en ecosystemen, schrijven de wetenschappers, tast de fundamenten aan van onze economie, onze bestaansmiddelen, onze voedselvoorziening, gezondheid en kwaliteit van leven.

De 150 wetenschappers die drie jaar lang aan het rapport hebben gewerkt wanhopen niet – bewonderenswaardig. Er moet wel een ‘wereldwijde transformatieve omwenteling’ komen. We moeten radicaal anders gaan denken. De sleutel tot verandering, schrijven ze, ligt in het formuleren en in praktijk brengen van nieuwe paradigma’s, doelen en waarden. ‘We moeten ons afwenden van het huidige, beperkte paradigma van economische groei.’

Een nieuw economisch paradigma: dat klinkt eenvoudig, maar vertel het maar eens aan minister Wiebes van EZ of Hoekstra van Financiën. Laat staan aan Trump of Xi Jinping. Of aan je buurman. Of aan jezelf: je besteedbaar inkomen gaat er niet direct van omhoog.

Het rapport vraagt eigenlijk om een Nieuwe Mens, bevrijd van egoïsme en winstbejag, in duurzame harmonie met de natuur. Er staat een waarschuwing bij: de vereiste ommekeer zal op weerstand stuiten van de ‘gevestigde belangen binnen de huidige status quo’.

Dat staat vast; het maakte mij er niet optimistischer op.

Verenigde Naties waarschuwen
Uitbuiting natuur leidt tot massaal uitsterven van soorten en afnemende leefbaarheid op aarde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden