Column Erdal Balci

Als Tarantino ook aan onze Anton Geesink komt

Stuntman Cliff smijt Bruce Lee, die op de filmset de stoere bink staat uit te hangen, na een korte woordenwisseling en een te verwaarlozen vliegende trap op zijn borst, tegen de auto. De Chinese ‘opschepper’ ligt op de grond tegen de pijn te vechten; grote schade aan de auto, maar niet te vergelijken met de schade aan de nagedachtenis van Bruce Lee.

Let op! Deze column bevat spoilers.

De hierboven beschreven scène komt uit Once Upon a Time in Hollywood, de laatste film van Quentin ­Tarantino. Met korte, absurde, hilarische, en nu al historische, beelden verandert Tarantino met zijn magische touch wijlen acteur en vechtkunstenaar Bruce Lee van een stoere cultusheld in een lachwekkende praatjesmaker. Fictie is in handen van Tarantino het gereedschap bij uitstek om gebeurtenissen uit het verleden naar hartelust te herschrijven. Door de meesterlijke regisseur is Bruce Lee het lijdend onderwerp in deze nieuwe manier van fictie bedrijven en eigenlijk al vanaf het moment dat deze film in de bioscopen draait, is Bruce Lee niet meer de man zoals we hem kenden.

Waar zouden de grenzen moeten liggen van fictie, vooral als een ‘filmgod’ als Tarantino bij machte is om die grenzen te bepalen? Helemaal als die met zijn talent in staat is om de absurditeiten van het echte leven zodanig te overtreffen met zijn eigen absurde denken dat het scenario aannemelijker wordt dan de voorgevallen werkelijkheid. Tel daarbij op de esthetische waarde die van iedere Tarantino-film een fenomeen maakt en de kijker is geheid bereid om het verleden te omarmen dat hem of haar door de regisseur wordt aangereikt.

Tarantino heeft een nieuwe maatstaf als het om de grenzen van fictie gaat. Dat is wel duidelijk. Hij heeft maling aan de ethische grenzen van grootheden als Umberto Eco. De ‘traditionele’ aanpak is altijd geweest dat de fictie de onomstotelijke waarheid geen geweld aandeed, maar wel werd ingezet om gaten in het historische verhaal, die waren ontstaan door een gebrek aan documentatie, zo geloofwaardig mogelijk in te vullen.

Bijvoorbeeld: in zijn historische ­roman Baudolino laat Eco de Duitse keizer Friedrich Barbarossa tijdens de Kruistochten op een andere wijze aan zijn einde komen dan tot die tijd door historici werd aangenomen. Het verhaal dat de man midden in de zomer van zijn paard in een rivier in het droge Midden-Oosten valt en verdrinkt, is twijfelachtig. Eco neemt de vrijheid de keizer het slachtoffer te laten worden van een complot. Zijn vijanden laten hem eerst wurgen in het kasteel, vervoeren hem naar de rivier, gooien het lijk erin en vertellen vervolgens dat Barbarossa is verdronken. Zo doet Eco de werkelijkheid geen geweld aan. Sterker nog, hij draagt met zijn met zijn rijke fantasie bij aan geschiedschrijving.

Tarantino daarentegen gebruikt altijd geweld om de werkelijkheid geweld aan te doen. Het verst ging hij daarmee toen hij in de film Inglourious Basterds een Joodse vrouw Hitler en zijn mannen in een bioscoopzaal in de fik liet zetten.

En in Once Upon a Time in Hollywood stroopt hij de mouwen op om een ­andere gruweldaad te gummen. Hij buigt zich over de verschrikkelijke moordpartij in 1969 op actrice ­Sharon Tate en diens vrienden en redt de engelachtige Sharon door de moordlustige sekteleden niet bij haar in de villa te laten inbreken maar bij haar buren. Cliff de stuntman, de man die Bruce Lee een lesje had geleerd en de vleesgeworden spanningsboog is die zich gedurende de film warmloopt voor het ­ultieme geweldsmoment. De kijker weet dat dat moment zal aanbreken.

Tarantino stelt de kijker niet teleur, redt Sharon Tate, herschrijft de geschiedenis en weet weer eens geweld te rechtvaardigen. Want hij staat aan de goede kant en bestrijdt met zijn fictie het meest giftige kwaad. Bovendien maakt hij ons daarbij aan het ­lachen. Is iedere geweldsuitbarsting ook in het echte leven tenslotte niet het resultaat van een aaneenschakeling van absurde gebeurtenissen? Wat kan er op tegen zijn om de absurdistische fantasiewereld van Tarantino als een zalf over onze trauma’s te smeren?

Anne Frank, waarom kan hij Anne Frank niet succesvol op de vlucht ­laten slaan? En als we Tarantino nou vriendelijk vragen de MH17 op een onbewoond eiland te laten landen? En nu we de smaak toch te pakken hebben, als hij nu alle drie de verloren WK-finales opnieuw laat spelen? Maar, weet dat de filmgod het niet zo nauw neemt met de werkelijkheid. Zijn we zodanig toe aan de remedie van Tarantino dat we een lachwekkende, bange, sukkelige Anton Geesink op het doek door de vingers willen zien? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden