ColumnDaniela Hooghiemstra

Als Sigrid Kaag en de kinderen van de humane revolutie geen maat houden, belandt de democratie straks op de intensive care

null Beeld

Is het individu dat kerken, koningen en dictators er in de vorige eeuw onder kreeg, nog wel opgewassen tegen zijn eigen, rijpe zelf?

Dat vraag ik me af nu Nederland na vijf maanden nog steeds geen kabinet heeft en de leider van de partij die het individu bestuurlijk zegt te vertegenwoordigen, vorige week een opmerkelijke uitspraak deed.

Maar over Sigrid Kaag straks meer.

Eerst wil ik het hebben over Eloise van Oranje, het nichtje van de koning, dat tegenwoordig het gezicht van Magnum-ijs is. In samenwerking met multinational Unilever viert zij door middel van interviews en fotoshoots ‘de kracht van zelfexpressie’.

De vrolijke ‘gravinfluencer’ wordt alom geprezen om haar ‘openheid’, maar op mij komt het feit dat een lid van de koninklijke familie zich door Unilever laat betalen om leeftijdgenootjes met onthullingen over haar ‘binnenste lagen’ te verleiden tot het kopen van vette, zoete ijsjes, cynisch over.

De consumptie van dit soort snacks is de laatste jaren namelijk zo uit de klauwen gelopen, dat talloze binnensten er inmiddels aan onderdoor gaan. 80 procent van de patiënten die in Nederland met corona op de intensive care belanden, lijdt aan (zwaar) overgewicht, zodat het de vraag is wat voor de volksgezondheid bedreigender is, het coronavirus of ‘zelfexpressie’ via verzadigde vetten.

Niet alleen het lichaam, ook het zelfbewustzijn van het individu lijdt aan inflatie. Sommige studenten schijnen van hun eigen morele kaders intussen zo heilig overtuigd te zijn, dat ze de ideeën van anderen er niet meer bij kunnen hebben. Transgenders eisen aanpassing van taal en grammatica en demonstranten tegen het coronabeleid wanen zich Joden in oorlogstijd.

Door de proporties die het individu de laatste tijd aanneemt, hoef je maar met je ogen te knipperen of er is weer een ‘held’ of een ‘slachtoffer’ opgestaan. De systemen waar het individu zichzelf aan ophangt, worden ook steeds omvangrijker. Ter promotie van het eigenste worden zelfs ras, religie en sekse weer van stal gehaald.

Zo slaat het individu niet alleen de bijl aan zijn eigen lichaam, maar ook aan zijn eigen vrije geest, die dankzij losmaking uit die categorieën kon opstaan.

Daarmee kom ik bij D66-leider Sigrid Kaag, die vorige week de ‘roeping’ die ze naar eigen zeggen ontleent aan haar katholieke achtergrond, toelichtte tijdens de H.J. Schoo-lezing. Ze wil een ‘doorbraak van empathie’ bewerkstelligen, ‘vrijheid beschermen in een uur van nood’ en ‘opstaan voor menselijke waardigheid op alle plekken in de wereld’.

Haar taak als leider van een Nederlandse partij, die voorlopig is aangewezen op een coalitie, vergeleek ze met die van de vroegere president van Amerika, John F. Kennedy en met die van de wereldberoemde strijder voor burgerrechten, Martin Luther King. ‘Waar het visioen ontbreekt, verwildert het volk’, citeerde ze het Bijbelboek Spreuken.

Omdat Kaag in haar lezing en passant Mark Rutte schoffeerde, moest ze in het parlement de vraag beantwoorden of ze hem als beoogd coalitiepartner nog vertrouwt. Van haar antwoord daarop ben ik als democratisch individu nog steeds een beetje aan het bijkomen. ‘Eerlijk gezegd’, zei ze, ‘vertrouw ik maar heel weinig mensen. Ik vertrouw mijn man, mijn eigen familie en een paar vrienden.’

Ik zag de politica staan, zich vastklampend aan haar eigen God, eenzaam maar niet alleen, vechtend voor idealen in een wereld die haar vijandig is. Ik vroeg me af hoe betrouwbaar iemand die anderen niet vertrouwt, voor anderen kan zijn en in welke richting economie en democratie zich op basis van argwaan jegens eenieder buiten de eigen stam, zal ontwikkelen.

De ‘volledige gendergelijkheid’ die Kaag als visionair nastreeft, mag in dat walhalla dan 221 miljard euro opleveren, zoals ze beweerde, zelf woon ik dan waarschijnlijk toch liever ergens anders.

Dat de individuele burger in de politiek een stem moest krijgen, zoals Hans van Mierlo in de jaren zestig bedacht, leek een goed idee. Maar als de kinderen van de humane revolutie van destijds met hun behoefte aan zelfexpressie geen maat weten te houden, belandt de hele democratie straks op de intensive care.

Daniela Hooghiemstra is historicus en journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden