Op het tweede gezicht Benjamin Netanyahu

Als Netanyahu in een ander land politicus was geweest, stonden er nu nog spotprenten in de New York Times

Olaf Tempelman legt Bekende Buitenlanders op de sofa. Deze week: Als Benjamin Netanyahu in Uruguay de politiek was ingegaan, had u hem niet gekend.

Als Benjamin Netanyahu in Uruguay de politiek was ingegaan, had u hem niet gekend. Beeld Javier Muñoz

Een hypothese: als precies zo’n politicus als Benjamin Netanyahu maar dan uit een ánder land in een cartoon was opgedoken als blindegeleideteckel van Donald J. Trump, was de International New York Times niet gestopt met politieke spotprenten. Dat land waarvan Netanyahu premier is, dat is ’s werelds gewoonste niet. Dat werkt dermate op emoties dat een gewone politicus niet als teckel in een cartoon kan lopen. Vrienden en vijanden zijn zo bezig dat land te idealiseren dan wel te demoniseren dat onderbelicht blijft dat de huidige premier zo’n doorsnee-behendige, doorsnee-cynische politicus is.

Ga maar na: in het bezit van een zesde zintuig voor het humeur van het electoraat; handig in het smeden van coalities; getraind in communicatietechnieken; in staat tot leugentjes voor politiek gewin; een reeks corruptieschandalen aan de broek; af en toe in de roddelbladen met een buitenechtelijke affaire; een derde echtgenote die een luxepaardje is. Zulke politici heb je ook in Bulgarije, Uruguay, Zambia en Nieuw-Zeeland, sterker: zulke mannen bereiken in veel landen op de wereld de top, alleen halen zij slechts hun lokale media.

 Was Netanyahu in Uruguay de politiek ingegaan, dan was hij alleen daar bekend. Iedereen die weleens schrijft over het land van Netanyahu, weet dat vrienden en vijanden ervan heftig reageren op elke formulering – dat je elke zin eigenlijk in een open zenuw krast. Maar in een poging tot feitelijkheid kun je stellen dat geen ander land van het formaat van Nederland of Costa Rica zulke hoeveelheden aandacht genereert. In tegenstelling tot Uruguayaanse collega’s gaat Netanyahu ’s werelds geschiedenisboeken in. Wat zullen ze over hem lezen in de 22ste eeuw?

Dit? ‘In tegenstelling tot uitzonderlijk naïeve Israëlische politici uit de jaren negentig van de 20ste eeuw was Netanyahu een gewone realist. Hij wist dat vrede met de Palestijnen een illusie was: je kunt geen vrede sluiten met een tegenstander die jou ziet als illegale bezettingsmacht en uiteindelijk geen ander doel heeft dan jouw land uit te wissen. Als er echt werk was gemaakt van dat vredesproces en die tweestatenoplossing, dan had dat Israëls voortbestaan op het spel gezet. Netanyahu deelde met flink wat Midden-Oosten-deskundigen het inzicht dat tegemoetkomingen in deze regio worden opgevat als tekenen van zwakte. Wie zich hier wil handhaven, moet militair sterker en politiek sluwer zijn dan tegenstanders en het geopolitieke ‘oog om oog, tand om tand’-spel beheersen. Dat Netanyahu in zijn tijd wereldwijd werd verguisd, nam hij op de koop toe: hij deed het voor zijn land.’

 Of dit? ‘Niemand weet of het ooit gelukt zou zijn van een ongewoon land een gewoner land te maken, zeker is dat dit buitengewoon leiderschap had vereist. Met Netanyahu kwam in Israël echter een gewóón politicus van het type ‘cynische schaker’ aan de macht. Voor landen met een ander soort voorgeschiedenis had dat minder gevolgen gehad dan voor Israël: het vredesproces strandde voor het was begonnen, nieuwe nederzettingen verrezen, steun en sympathie voor Israël kelderden wereldwijd, tot er in de Obama-tijd zelfs frictie ontstond met de VS. Netanyahu’s beste vrienden in 2019 waren Donald Trump, Viktor Orbán en Bolsonaro van Brazilië. Heimelijke vrienden waren de Egyptische militairen en het Saoedische koningshuis, hele stiekeme bondgenoten leken Hamas en Iran – alle krachten in de regio die gebaat waren bij een status quo en er samen voor zorgden dat dingen muurvast bleven zitten. Bewoners moesten tot de 22ste eeuw wachten op buitengewone leiders.’

Op het Tweede Gezicht besteedde ook al aandacht aan Boris Johnson, de gedoodverfde nieuwe leider van de Britse Conservatieve Partij en vermoedelijk ook de nieuwe Britse premier. Tijdens de sessie werd ontdekt dat de Brexit voor Johnson vooral een bron van vertier is.

John Bolton, de veiligheidsadviseur van Donald Trump, bijgenaamd ‘een dynamietstaaf met twee benen en een snor’, lag ook al op de sofa. Waar hij aantrad, werden in mum van tijd onderhandelingen opgeblazen en vlogen vredesprocessen, verdragen en diplomatieke overeenkomsten in stukjes door de lucht. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden