VerslaggeverscolumnSterre Lindhout in Oranienburg

Als kamerplanten staan de bomonderdelen in de vensterbank

- columnist juiste Sterre LindhoutBeeld -

‘In verband met het onschadelijk maken van een vliegtuigbom uit de Tweede Wereldoorlog zijn de volgende straten afgesloten voor verkeer…’ Ik hoor dit soort berichten vaak op de radio, RBB, de publieke omroep voor Berlijn en Brandenburg. Ongeveer wekelijks. Omdat de nieuwslezer steeds het gewicht van de bom vermeldt - 250, 500 of een heel enkele keer 1000 kilo – moet ik onbedwingbaar aan geboorteadvertenties in de krant denken.

Misschien is het vanwege die lugubere associatie, of gewoon omdat de melding zo faits divers-achtig voorbijkomt, tussen het weer en de files in. In elk geval duurde het meer dan vier jaar correspondentschap voor ik me begon af te vragen wie de mensen zijn die hun brood verdienen met het opruimen van bommen uit een oorlog die 75 jaar geleden eindigde, nabranders van de zwartste bladzijde uit de Duitse geschiedenis

Het antwoord op de vraag komt me ophalen in een witte Landrover van de explosievenopruimingsdienst Brandenburg, op een decembermorgen waarop het daglicht zijn naam nauwelijks verdient. Stapvoets rijdt André Müller (57) over het terrein van de politieacademie in het Brandenburgse stadje Oranienburg, iets ten noorden van Berlijn.

De vrijdag voor onze afspraak heeft Müller, een kogelronde man met vriendelijke ogen, de bom waarover ik op de radio hoorde succesvol onschadelijk gemaakt. (Mijn voorstel om daarbij aanwezig te zijn werd door de afdeling woordvoering van de politie zeer beslist als ‘volstrekt onverantwoord’ bestempeld.)

Maar Sprengmeister Müller maakt graag tijd voor een interview. Sprengmeister, als het niet zo’n gevaarlijk beroep was zou je het alleen al om die naam willen worden. ‘Gecontroleerd tot ontploffing brengen is de veiligste methode’, zegt Müller. ‘Als dat niet kan, gebruiken we een watersnijder.’ In 2010 kwamen er voor het laatst Duitse politieagenten om bij het onschadelijk maken van een geallieerde bom.

Sprengmeister André Müller.Beeld Sterre Lindhout

Müller zit inmiddels achter zijn bureau vol pennenbakjes, koffiemokken en stapels papier – het begrip clean desk policy klinkt bij Duitse overheidsinstellingen als iets uit een sciencefictionfilm. In het raamkozijn staat een rij bomonderdelen opgelijnd als oorlogszuchtige kamerplanten. Müller heeft uitzicht op de sintelbaan van de politieopleiding, en op de barakken van Sachsenhausen, het eerste concentratiekamp dat de nazi’s bouwden. Er werden tienduizenden mensen vermoord. Nu is het een monument.

Op veel plaatsen in Duitsland ligt de bodem nog vol geallieerde bommen, maar Oranienburg is een geval apart. Hier zaten de lampenfabrieken van Auer, waar in de oorlog werd geëxperimenteerd met het verrijken van uranium. Toen de Amerikanen daar lucht van kregen, begonnen ze de stad intensief te bombarderen – vooral om te voorkomen dat de technologie in handen zou vallen van de oprukkende Russen.

‘Eigenlijk is ons werk pure geschiedenis’, zegt Müller. ‘Maar ik bekijk het meestal uitsluitend technisch.’ Hij opent een la en haalt er een ontstekingsmechanisme voor educatiedoeleinden uit. ‘Kijk.’ Hij wijst op een piepklein flaconnetje. ‘Aceton. Vanwege de druk gaan die flesjes op een gegeven moment open, dan druppelt de aceton op dit plaatje van celluloid. Als dat opgelost is, dan knalt het.’

Uitzicht op sintelbaan en voormalig concentratiekamp.Beeld Sterre Lindhout

Sinds ze na de Duitse eenwording, in 1991, begonnen te tellen, zijn er in Oranienburg 210 bommen onschadelijk gemaakt. Allemaal onder leiding van André Müller. Naar schatting op basis van Amerikaanse luchtbeelden liggen er nog zo’n 300 bommen onder de grond – daarmee heeft het stadje de hoogste vliegtuigbommendichtheid van Duitsland.

Was dit zijn droomberoep? ‘Het was meer dat ik niets anders geleerd had.’ Bijna alle Sprengmeisters in de deelstaat Brandenburg, 22 man, zijn net als Müller afkomstig uit de Nationale Volksarmee, het leger van de DDR dat in 1990 ophield te bestaan. ‘Ik moest toen gewoon een baan vinden en dit is wat ik kon. Maar het verveelt nooit.’

Het mooist vindt Müller het als het lukt om een bom vrijwel in stilte te laten ontploffen, diep onder de grond. Op zijn prikbord hangt, uitgeprint, een zelfbedachte tegeltjeswijsheid: ‘Die Sprengkraft liegt in der Stille.’ De explosieve kracht zit in de stilte.

Een heel enkele keer gebeurt het dat André Müller bij het bestuderen van zijn bommen toch overvallen wordt door zwaarmoedigheid: ‘Het is deprimerend om te zien hoeveel denkvermogen, hoeveel genie, mensen steken in het ontwikkelen van dodelijke apparaten. Dat deden ze vroeger, en dat doen ze nu nog steeds.’

Het prikbord van Sprengmeister Müller met eigen tegeltjeswijsheid: ‘Die Sprengkraft liegt in der Stille.’Beeld Sterre Lindhout
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden