COLUMNAleid Truijens

Als je toch zoveel belastinggeld extra uitgeeft aan onderwijs, doe het dan meteen goed

null Beeld

Vier jaar lang vernamen we weinig van onze onderwijsministers en nu, demissionair en aan de vooravond van de verkiezingen, geven Arie Slob en Ingrid van Engelshoven een kolossaal cadeau aan het onderwijs: 8,5 miljard euro! Een ongekend hoog bedrag, bedoeld voor bestrijding van corona-achterstanden. Alleen wie chronisch wantrouwend en chagrijnig is, is hier niet dolblij mee. Een gegeven paard met diamanten tanden. Je zou er zo ontzettend veel goeds mee kunnen doen.

Waarom ben ik er dan toch niet gerust op dat dit plan met vette hoofdletters, het Nationaal Programma Onderwijs, gaat werken?

Het is de triest stemmende ervaring. In de afgelopen 25 jaar zijn er bakken met ‘extra geld’ naar het onderwijs gegaan. Naar verkleining van klassen, de begeleiding van jonge leraren, het aantrekken van academisch geschoolde leraren, het verhogen van salarissen, het verlagen van de werkdruk en wat al niet. Al dat geld verdween in de grote muil die lumpsum heet, de zak met geld die schoolbesturen krijgen.

De werkdruk verminderde niet, het opleidingsniveau van docenten daalde, het beroep bleef onaantrekkelijk, de salarissen stegen nauwelijks, de klassen bleven groot, het lerarentekort ook. Wel deden commerciële onderwijsadviseurs, interim-managers, marketeers en cursusaanbieders goede zaken. Ook het geld dat vrijkwam nadat studenten hun studiefinanciering was afgepakt, een offer waarvoor ze toponderwijs zouden terugkrijgen, is verdampt.

In diezelfde 25 jaar waarin schoolbesturen autonoom waren en de overheid wegkeek, werden de scholen bestookt met onzinnige vernieuwingen, daalde het kennisniveau en groeide de kansenongelijkheid – al is een oorzakelijk verband nooit aantoonbaar. Het basis- en voortgezet onderwijs bleek steeds minder in staat om alle kinderen te leren lezen, schrijven en rekenen en talent te ontdekken. Kinderen gaan uitgesplitst naar milieu naar het vervolgonderwijs. Hoogopgeleide ouders weten de wegen te vinden; bijlesbureautjes doen goede zaken.

De Onderwijsinspectie slaat daarover jaarlijks ritueel alarm, maar er verbetert niks.

Mijn angstvisioen over de besteding van deze miljarden is dit: elke school bedenkt leuke plannetjes: laptops, een zomerschool, een onderwijsassistent, de conciërge terug. Allemaal nuttig, maar het leidt niet tot structurele verbetering. Of erger: scholen huren commerciële hulp in die niks uithaalt, of stellen een zinloze ‘achterstandscoördinator’ aan. Om maar te zwijgen over de bureaucratie die nodig is voor controle achteraf, want dat willen de ministers.

We weten allang wat wél werkt. Betere en beter opgeleide leraren, effectieve methoden, goede instructie van leerlingen. Veel les in basisvaardigheden. Latere selectie, hoge verwachtingen. Het is allemaal onderzocht. In die zin hebben onderzoekers Thijs Bol en Inge de Wolf gelijk: zij willen dat er een ‘OMT’ voor het onderwijs komt, met daarin mensen die weten wat bewezen goed is. Dat laatste willen de ministers ook al. Ze stellen een ‘kenniscommunity’ in die een ‘menukaart’ aanbiedt met ‘effectieve interventies’. Maar waarom zou die wetenschappelijke kennis nu ineens wél indalen op scholen?

Corona heeft de problemen in het onderwijs versterkt, niet veroorzaakt. Als je toch zoveel belastinggeld uitgeeft, doe het dan meteen goed: maak een einde aan het bestuurlijk systeem dat er niet in slaagt om de kwaliteit te verbeteren. Neem als overheid de verantwoordelijkheid en de regie. Investeer langdurig, niet tweeënhalf jaar. Bied kansen zonder de lat te verlagen. Als je meerjarige brugklassen wenst, maak dat tot beleid. Kenmerkend is dat deze ministers brede brugklassen willen ‘stimuleren’. Meer dan erop hopen kunnen ze niet. Maar schoolbesturen vertikken het. Ze hebben geen belang bij risicovolle leerlingen die de school doen dalen op de ranglijsten.

Welke partij durft in te grijpen? Zo schiet het echt nooit op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden