BeeldvormersOpvoering voor planten

Als je planten als publiek neerzet, kun je je dan beter inleven met het lot van de natuur?

Een strijkkwartet speelt voor een paar duizend potplanten in een schouwburg in Barcelona.Beeld EPA

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: inlevingsvermogen.

Afgelopen maandag mocht in het Gran Teatre del Liceu in Barcelona eindelijk weer een concert worden gegeven. Ter ere van de heropening speelde het Uceli-kwartet een stuk van Puccini: Crisantemi (Chrysanten). Het operahuis zat afgeladen vol, met potplanten. Voorafgaand aan de opvoering kregen ze te horen dat mobiele telefoons op stil moesten, er niet mocht worden gefotografeerd en elk geluid tot een minimum diende te worden beperkt. Dat de planten dit serieuzer namen dan welke menselijke theaterbezoeker dan ook, bleek wel toen de musici opkwamen en zelfs het applaus achterwege bleef.

Dan las ik nu even een gniffelpauze in.

Het is makkelijk hierom te ginnegappen. Ook, of zelfs, nadat je hebt gehoord waarom het Gran Teatre del Liceu dit fotomoment organiseerde – want dat is het, net als Trumps uitgekookte momentje met Bijbel voor een dichtgetimmerde kerk in Washington er een was. Met het Concierto para el bioceno, wilde de organisatie de aandacht vestigen op de menselijke relatie met de natuur. ‘Na een gekke, pijnlijke periode biedt (het Liceu) ons een ander perspectief op het hervatten van onze bezigheden.’

Het operahuis wil maar zeggen: nu we weer grotendeels mogen bewegen, is het geen gek idee om toch nog even stil te staan bij onze omgang met de aarde. Terug naar ‘normaal’ betekent niet alleen terug naar het restaurant, zwembad, theater en buitenland. Het betekent ook: terug naar de klimaatcrisis en onze verantwoordelijkheid daarvoor. De 2.292 planten die mochten luisteren naar Puccini werden na afloop van het concert gedoneerd aan evenzoveel zorgmedewerkers, die tijdens de coronapiek de benen uit hun lijf hadden gelopen.

Sjongejonge, zou je kunnen zeggen bij het zien van de foto’s. Typisch weer zo’n politiek correcte kunstenaarsactie: spelen voor planten, wat een softies, wat een onzin en waarom moeten we hiernaar kijken?

Nou, precies daarom dus. Behalve dat-ie buitengewoon beeld oplevert (dat licht, die goudkleurige balkons vol met groen, de lampjes die smileys vormen), is de foto hierboven een ode aan de menselijke verbeeldingskracht. Of beter nog: een gedachteoefening ten behoeve van een, om met filosoof Hannah Arendt te spreken, ‘bredere denkwijze’. Natuurlijk is spelen voor een plantenpubliek ‘onzinnig’; die gasten betalen niet en morsen bovendien aarde op het rode pluche. Door het juist wel te doen en ze te behandelen als ware ze mensen, verandert je manier van denken. En die kan de snel opwarmende aarde goed gebruiken. ‘Kunnen we onze empathie vergroten en overbrengen op andere soorten?’, vroeg kunstenaar Eugenio Ampudia, betrokken bij het project in het Liceu, zich af.

Ampudia is niet de enige. Komende november ontvangt de Franse filosoof en socioloog Bruno Latour in Amsterdam de Spinozalens voor zijn in de jaren negentig al geformuleerde gedachte dat ook niet-mensen (zeeën, oerwouden, microben, dieren) volwaardig onderdeel zouden moeten zijn van de democratie. Zijn ‘Parlement van Dingen’ gaat uit van een gelijkwaardige positie van mens en natuur. 

Noem het naïef, noem het luchtfietserij – die manier van denken maakt mogelijk wat voorheen als onmogelijk werd beschouwd. In 2008 kreeg het bedreigde Amazone-regenwoud van Ecuador basisrechten van het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens. In 2015 bepaalde een rechter dat een wegkwijnende orang-oetan in een eenzaam verblijf in Argentinië een ‘niet-menselijk wezen’ was, op grond waarvan de mensaap grondrechten kreeg en naar een betere plek mocht verhuizen en onder soortgenoten kan zijn.

Denk breder. Verplaats u eens in een plant. Dat is wat de Spaanse kunstenaars en musici met deze symbolische actie wilden zeggen. Dat is waarom we naar deze foto moeten kijken. Ook, of eigenlijk vooral, wanneer we erom moeten gniffelen. Wie weet wat eruit groeit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden