Opinie The big picture

Als ik dan de relativeringen zie, ben ik erg voor die bescherming van de Europese manier van leven

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

De burka is wat mij betreft een mensonterend en aanstootgevend kledingstuk. Beeld Guus Dubbelman / VK

Geregeld heb ik heimwee naar de tijd dat mijn vrouw Steffie en ik in Amerika woonden en we ’s avonds in ons New Yorkse appartement vanaf 24 hoog genoten van de lichtjes van Manhattan. Mijn afscheidsstuk als correspondent was een liefdesverklaring aan dat mateloze, lelijke, mooie, aanmatigende, rauwe, kinderlijke en meeslepende land. Maar: had ik er willen blijven wonen? Nee. Ik prefereer de Europese manier van leven.

Tot voor kort kon je dat nog gewoon zo zeggen. Maar sinds Ursula von der Leyen haar Europese Commissie op 10 september presenteerde, heeft de uitdrukking haar onschuld verloren. De portefeuille van de Commissaris belast met migratie gaf zij de titel ‘Het Beschermen van onze Europese Manier van Leven’. Die koppeling leidde meteen tot veel gerinkel in de Brusselse glazenkast. O, concludeerden linkse critici niet onlogisch, dus migranten zijn een gevaar voor onze manier van leven?

Ikzelf moest onmiddellijk denken aan wat ik deze zomer schreef over de radicalisering van een deel van het electoraat in tal van democratische landen. Rechts-populistische kiezers vrezen verandering, terwijl linkse kiezers juist bang zijn voor de nationalistisch-populistische reactie op het nieuwe. Beide kiezersgroepen botsen voortdurend en versterken zo elkaars angsten. ‘Men radicaliseert als het ware elkaar – tot het punt dat men gaat geloven dat de ander zijn manier van leven bedreigt. Dat geeft de onderlinge strijd een existentiële lading. Dat is gevaarlijk.’ Aldus mijn analyse.

Manier van leven 

Tweeënhalve maand later figureert de term ‘manier van leven’ prominent in een presentatie van de Europese Commissie, en veroorzaakt hij inderdaad prompt heibel. Een uitdrukking die altijd achteloos werd gebruikt is een open zenuw geworden. Von der Leyen heeft dat manifest gemaakt. De rel legt volgens mij de kern bloot van waar het om draait in deze tijd van polarisatie.

Rechts en links voelen zich allebei bedreigd, de een door alle veranderingen als gevolg van globalisering en immigratie, de ander door vreemdelingenhaat en zelfs fascisme. Het betreft geen gewoon politiek meningsverschil, dat met een onsje meer of minder is op te lossen. Nee, beide kampen menen dat hun manier van leven op het spel staat. Dat is iets heel fundamenteels: een been kun je nog wel missen maar niet je hart, daarmee kan niet worden geschipperd. Het verklaart de felheid, onverzoenlijkheid, hysterie en haat in het debat.

Kippendrift

Het was dan ook geen verrassing dat de titel van de migratieportefeuille in de Commissie-Von der Leyen aanleiding was voor een flinke portie kippendrift op een bedje van subtiele demagogie. Sophie in ’t Veld, Europarlementariër van D66, had een stuk op de nieuwssite Politico met de kop ‘Dreiging voor “Europese manier van leven” komt niet van migranten. Het zijn de populisten’. Zij heeft gelijk als ze stelt dat nationalistisch-populistische regeringen in Oost-Europa morrelen aan Europese waarden zoals de gelijkheid van vrouwen en lhbti’ers. Maar ze wijdt geen woord aan het feit dat op dit punt veel migranten ook nog wel de nodige bijscholing behoeven. Dat komt kennelijk politiek even niet uit.

Laten we niet zo spastisch doen. Europa’s manier van leven, besefte ik in Amerika, is onder meer vanwege de verzorgingsstaat iets om te koesteren. Ze is niet statisch maar verandert. Dat vergt aanpassingen. Zo moeten we ons openstellen voor de gevoeligheden van nieuwkomers, maar andersom mogen we van immigranten verlangen dat ze rekening houden met die van ons.

Het gaat niet altijd gelijk op. De oogst van deze zomer is: Zwarte Piet d’r uit, de boerka d’r in. Dat is scherp gesteld, maar ik schrok van de boerka-apologeten. Het is een mensonterend en aanstootgevend kledingstuk dat met geen enkel argument valt te verdedigen. Als ik dan de relativeringen zie, ben ik erg voor die bescherming van de Europese manier van leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden