'Als het schaap rechten krijgt, dan ook de rat'

Als de Eerste Kamer het wetsvoorstel om de rituele slacht te verbieden, niet afwijst, zal dat leiden tot absurdistische ongerijmdheden, betoogt filosoof Hans Schnitzler.

© ANP. Een schaap wordt weggebracht voor slachting voor het Islamitische Offerfeest.

Sinds vijf jaar komt Nederland de twijfelachtige eer toe als eerste land in de wereld een dierenpartij in het parlement vertegenwoordigd te hebben. Of het parlementaire jubileum van Marianne Thieme en de haren ook daadwerkelijk een jubeljaar wordt, hangt af van de Eerste Kamer.

Strohalm
Deze maand vindt daar het voorbereidend onderzoek plaats, dat voorafgaat aan de plenaire behandeling van de initiatiefwet die onbedwelmd ritueel slachten moet uitbannen. In het democratische beslissingsproces is dit de laatste strohalm voor belangengroepen, rechtsgeleerden en anderen die op enigerlei wijze de meningsvorming van de senatoren kunnen beïnvloeden, om hun stem te laten horen. Daarmee is oktober een doorslaggevende maand, niet alleen voor de Partij voor de Dieren, maar vooral voor de geloofwaardigheid van de Eerste Kamer.

Het is te hopen dat de Senaat als Chambre de reflexion haar naam eer aandoet, en het wetsvoorstel alsnog afwijst. Dat op initiatief van de PvdA en GroenLinks er nog een extra rondje langs de slachthuizen georganiseerd wordt, is echter een veeg teken. Want gezien de heroverwegende functie van de Eerste Kamer, die de kwaliteit van wetgeving vooral moet toetsen op wetmatigheid, is een dergelijk uitstapje naar abattoirs volstrekt misplaatst en overbodig.

Misplaatst omdat men daarmee afdaalt naar de 'waan van de dag', terwijl de waarde van dit instituut juist in de bespiegeling ligt. Het is een opdracht die zakelijke distantie tot de materie vergt, en dat zal al te lastig blijken wanneer de dames en heren senatoren met hun neus op de uitgerukte ingewanden van koe of schaap geduwd worden.

Affect
Overbodig omdat nauwelijks valt in te zien welke relevante staatsrechtelijke informatie een dergelijke rondgang oplevert, zeker gezien de discussie en dossiervorming van de afgelopen maanden. Het enige effect dat te verwachten valt, is een affect. Dat wil zeggen: het zal de emoties van de Eerste Kamerleden ongetwijfeld niet onberoerd laten. En dat is in strijd met de geest waarin dit orgaan moet opereren en gaat in tegen de opdracht die de Grondwetscommissie bij de oprichting in 1815 verwoordde, namelijk om 'in moeilijke tijden aan de driften heilzame palen te stellen'.

Neemt men dit imperatief serieus en wil men de rol van beschouwend lichaam nog waarmaken, dan verdient het aanbeveling de uitnodiging voor de slachthuisrondgang beleefd doch resoluut af te slaan. Feitelijk staan de Senaatsleden voor een lakmoesproef: weten zij de maatschappelijke sentimenten rond deze kwestie te weerstaan of zijn ze al zo ver gepolitiseerd dat ze meegaan met de opwinding van alledag? Wat op het spel staat is niets minder dan het bestaansrecht van dit instituut dat een waarborg moet zijn voor de kwaliteit van wetgeving.

Waardigheid
En die kwaliteit is in het geding. Sterker nog, de implicaties van dit wetsvoorstel zijn op z'n minst surrealistisch te noemen en het is juist aan de Senaat om door de tijdgeest op hol geslagen partijpolitici tot realiteitszin te bewegen. Daarmee zal men de waardigheid van de rechtsstaat en het eigen ambt een goede dienst bewijzen.
Want de ridiculisering van het recht is niet meer te stoppen zodra bepaalde dieren dragers worden van rechten in juridische zin. Dat is namelijk wat deze wet bewerkstelligt. Door het recht van vrije godsdienstbeleving van alle mensen ondergeschikt te maken aan het recht van sommige dieren om niet te lijden, werpt men ten onrechte het beeld op als zouden koeien, schapen en kippen rechtssubjecten zijn, met een vergelijkbare status als mensen.

Mensenrechten worden zo geclaimd ten behoeve van wezens die het vermogen ontberen om vanuit hun leefwereld een relatie met de wet aan te gaan. Gevolg: met de introductie van dierenrechten dreigt de notie van mensenrechten een lege huls te worden.

Gelijkberechtiging
Vindt deze wet doorgang, en accepteert men het dier als rechtssubject, dan mag het dier met recht aanspraak maken op gelijkberechtiging. Immers, wij dieren en mensen zijn als dragers van rechten gelijk voor de wet, en er is geen enkel argument om het lijden van de met gif verdelgde rat lager aan te slaan dan dat van het met het slagersmes gedode schaap.

En mocht de rat niet bij machte zijn dit bezwaar zelf te articuleren, dan is er tegen die tijd vast een standvastige parlementariër te vinden die de ontstane rechtsongelijkheid namens het onmondige beest te berde zal brengen.

Mocht de Eerste Kamer falen in zijn toetsende functie, dan dreigt het ritueel slachtverbod tot absurdistische ongerijmdheden te leiden. Zo gaat het recht om verschoond te blijven van onnodig lijden, gepaard met de plicht om geen nodeloos lijden te veroorzaken. Dragers van rechten hebben immers ook plichten, en datzelfde geldt dan eveneens voor het rechtssubject dier.

Interventiemacht
Dat opent de weg naar een militaire interventiemacht die met een beroep op de universele rechten van het konijn, heidegebied of bosrand binnenmarcheert in naam van de waardigheid van het dier en ter voorkoming van misdaden tegen de dierlijkheid, in casu de misdaden van de vos ten opzichte van het konijn.

Op 25 oktober wordt het voorbereidend onderzoek door de Eerste Kamer afgesloten. Tot die tijd is het mogelijk om met rationele argumenten en het inbrengen van stukken invloed uit te oefenen op de meningsvorming van senatoren. Wacht men tot de plenaire vergadering van 13 december, dan is de dure huid van de parlementaire rechtsstaat verkocht, voordat men de beer geschoten heeft.

Het jubeljaar voor de Partij voor de Dieren zou in dat geval ook het sterfjaar voor de Eerste Kamer moeten betekenen. Want met de voorgenomen vermenselijking van het dier, zouden we de senatoren evengoed door ezels kunnen vervangen.

Hans Schnitzler is publicist en filosoof.

 Als het dier vermenselijkt wordt, kunnen we de senatoren evengoed door ezels vervangen  
Marianne Thieme, PvdD, tijdens het debat over ritueel slachtenBeeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden