Column Jasper van Kuijk

Als het om de omgang met ict-projecten gaat is de overheid krankzinnig

Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door innovatie-expert (en cabaretier) Jasper van Kuijk. Deze week: de aankoop van ict-systemen door de overheid.

‘Krankzinnigheid is steeds hetzelfde doen en een andere uitkomst verwachten.’ Dit citaat wordt – zoals elk aansprekend citaat – vaak toegeschreven aan Albert Einstein, maar het blijkt afkomstig van Narcotics Anonymous, een zelfhulpgroep in de traditie van Anonieme Alcoholisten. Deze uitspraak zouden alle ambtenaren die ict-systemen inkopen op een tegeltje moeten krijgen, want als het om de omgang met ict-projecten gaat is de overheid krankzinnig.

Een paar voorbeelden. Nieuw ict-systeem voor het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen: begroot op 7 miljoen, kostte 31 miljoen. Digitalisering van De Rechtspraak: gebudgetteerd op 7 miljoen, maar er werd 200 miljoen afgetikt voor een niet-werkend systeem. Het nieuwe bevolkingsregister (BRP): 10 jaar werk, 100 miljoen euro, geen werkend systeem. En dit zijn slechts enkele, recente gevallen. De parlementaire commissie Elias, die ict-projecten bij de overheid onderzocht schatte dat de overheid 1 tot 5 miljard euro verspilt aan ict-projecten. Jaarlijks.

Op het oog is dé constante aan overheids-ict dat het bij de overheid zit. Maar er is nog een terugkerend aspect: uitbesteden. Voor ict-projecten zit de overheid volledig in de tang bij grote ict-boeren, want ze heeft zelf te weinig expertise in huis, zo concludeerde ook de commissie Elias.

Nu had de overheid ooit een eigen automatiseringsdienst, maar in 1990 zette ze deze club, Roccade, buiten de deur. Destijds was de wijsheid dat je als organisatie alleen goed moest zijn in je ‘core business’. Ict, zo was de gedachte, was facilitair. Maar tegenwoordig worden bedrijfsprocessen en dienstverlening in dermate grote mate bepaald door ict dat ING-topman Hamers zijn organisatie zelfs een ‘tech-bedrijf met een banklicentie’ noemde. Ict is inmiddels onderdeel van het primaire proces, datgene waar je heel goed in moet zijn en controle over moet hebben om goed te kunnen functioneren.

Een tweede veelgebruikt argument voor uitbesteden is dat dit door marktwerking en specialisatie zorgt voor lagere kosten en hogere kwaliteit. Alleen gebeurt dat bij overheids-ict dus niet. Integendeel zelfs. Om dit tegen te gaan werd door de commissie Elias vijf jaar geleden een tijdelijke toezichthouder in het leven geroepen, het Bureau ICT-toetsing (BIT), dat onlangs een verlenging kreeg. Maar meer toezicht en transparantie hebben geen enkele zin als dat niet leidt tot een andere manier van werken.

Tijd dus om het eens echt anders te gaan doen. Door ict-projecten ontwerpend aan te besteden: dat je eerst ontwerpt wat je wilt hebben en op basis daarvan de implementatie aanbesteedt. En door politici geen onrealistische tijdspaden meer te laten vragen. Maar vooral ook door te zorgen dat de overheid genoeg eigen expertise in huis heeft. In ieder geval tot een niveau dat de overheid bij aanbestedingen niet volledig overgeleverd is aan leveranciers. Want dat is krankzinnig.

Jasper op Twitter: @Jaspervankuijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden