Opinie Evo Morales

Als Evo op tijd was teruggetreden, was hij als een groot staatsman de Boliviaanse geschiedenis ingegaan

Evo Morales was lang populair, maar begreep niet dat ook voor hem een tijd komt om op te stappen. Dat schrijft Michiel Baud, oud-directeur Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns Amerika.

Een vrouw verwijderd posters van de Boliviaanse president Evo Morales, de dag nadat hij zijn vertrek heeft aangekondigd. 11 november 2019, El Alto. Beeld AFP

Precies veertien jaar geleden werd Evo Morales met een overdonderende meerderheid tot president van Bolivia gekozen. Het land was er klaar voor. Niet alleen voor een inheemse president in een land waarin zo’n 80 procent van de bevolking zich als inheems identificeert, maar ook voor een nieuwe politieke wind. Nu heeft Evo, zoals hij door iedereen wordt genoemd, moeten aftreden.

Aanhoudende volksprotesten tegen zijn vierde herverkiezing hadden zijn positie al aan het wankelen gebracht; een duidelijk ultimatum van het leger gaf hem het laatste zetje. Wat is er gebeurd?

Toen Morales in 2006 als leider van de socialistische MAS aan de macht kwam, beloofde hij dat de armste delen van de bevolking meer zouden gaan profiteren van de grote natuurlijke rijkdommen van het land. Hij bracht ook verandering in de gesloten en in veel opzichten racistische politieke cultuur van het land. Na de nationalisatie van de gaswinning, die de belangrijkste inkomstenbron vormde van het land, zette de regering van de MAS sociale programma’s op. Schoolgaande kinderen van arme ouders kregen extra financiële bijstand. Ouderen kregen voor het eerst een kleine oudedagsvergoeding.

Gezonde reserve

Opvallend genoeg was ook het economisch conservatieve Internationaal Monetair Fonds in toenemende mate positief over het Bolivia van Morales. De hoge prijzen op de wereldmarkt en een voorzichtig economisch beleid leidden tot overschotten op de begroting en een gezonde reserve van het armste land van Zuid-Amerika. Evo’s beleid zorgde ook voor een drastische vermindering van de armoede.

In een nieuwe ‘multiculturele’ grondwet werd de culturele diversiteit in het land voor het eerst formeel en juridisch erkend. Plotseling werd het Boliviaanse parlement een afspiegeling van de bevolking; niet langer oude mannen in pak, zoals daarvoor, maar inheemse vrouwen, boerenleiders en jongeren.

Evo’s populariteit kende geen grenzen. Dat was gevaarlijk in een regio waar presidenten een ongekende macht hebben. Terugtreden en het overdragen van de macht wordt in die context al gauw als teken van zwakte gezien. Daarbij kwam dat Evo’s regering nieuwe sociale groepen in het centrum van de macht had gebracht. Als hij zijn macht zou verliezen, zou dat ook de welvaart en invloed van deze grote groep getrouwen in gevaar brengen.

De druk om aan de macht te blijven was dus ongekend groot. Evo’s meest herhaalde slogan was ‘gobernar obedeciendo’, wat zoiets betekent als: regeren door (aan het volk) te gehoorzamen. Hoewel dit klinkt als een nederige visie, ging de slogan ook fungeren als een populistische vrijbrief om aan de macht te blijven.

Trucjes

Nadat Evo Morales in 2009 opnieuw met een grote meerderheid was herkozen, paste de MAS alle mogelijke juridische en politieke trucs toe om een derde herverkiezing van Evo mogelijk te maken. Zelfs toen hij in 2016 een referendum over een mogelijke vierde termijn verloor, gaf hij niet op. Dat hij toen niet ‘gehoorzaamde’, is hem door grote delen van de bevolking nooit vergeven.

De gevolgen van dit vasthouden aan de macht hebben we de afgelopen dagen kunnen zien. Veertien jaar na zijn aantreden als president heeft Evo het land moeten ontvluchten. Hij probeerde nog enige controle te houden over de gebeurtenissen door zelf af te treden. Natuurlijk kon hij het niet laten over een staatsgreep te spreken, maar hij riep niet op tot geweld of verzet. De geest is echter uit de fles. Het leger speelt voorlopig een soort mediërende politieke rol, maar het machtsvacuüm dat Evo heeft achtergelaten, leidt al tot polarisatie en sektarisch geweld. Dat is niet alleen tragisch voor Bolivia maar voor heel Latijns Amerika.

Als Evo de eer aan zichzelf had gehouden en op tijd was teruggetreden, had hij met opgeheven hoofd het politieke strijdveld kunnen verlaten en was hij als een groot staatsman de Boliviaanse geschiedenis ingegaan. Dat heeft hij niet gedaan en hij laat het land daarmee in chaos en onzekerheid achter.

Michiel Baud is oud-directeur Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns Amerika.

LEES VERDER

Analyse | Was het een staatsgreep of heeft de Boliviaanse president zijn krediet bij het volk verspeeld?

Profiel | Evo Morales: van geroemd president tot plucheklever die zwicht voor protesten.

Nieuws | Morales is vertrokken naar Mexico. De Mexicaanse regering bood hem asiel aan nadat hij zijn aftreden bekend had gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden