Column Koen Haegens

Als er één kloof is die het pensioenstelsel onhoudbaar maakt, is het klasse en niet leeftijd

Wie niks wil horen van graaiende grijsaards die de pensioenrekening bij de jeugd leggen, doet er goed aan een korte nieuwsvakantie te nemen. De komende dagen wacht ons een nieuwe golf berichten en opinies over de kloof tussen jong versus oud. Wie moet tenslotte de miljarden ophoesten die nodig zijn om de AOW-leeftijd trager te laten stijgen? Juist.

We zijn de afgelopen jaren gewend geraakt naar pensioenen te kijken door die generatiebril. Dat klinkt immers naar mei ’68, dinosaurussen die van geen wijken willen weten en de romantiek van jeugdige rebellie daartegen. Prima entertainment, kortom. Maar ondertussen dreigen we de werkelijkheid uit het oog te verliezen. Als er één kloof is die het pensioenstelsel onrechtvaardigheid en onhoudbaar maakt, is het namelijk niet leeftijd. Het is klasse.

‘Rijk’ leeft in Nederland 7 à 8 jaar langer dan ‘arm’. Dat klinkt naar Charles Dickens en negentiende-eeuwse toestanden, dus praten we tegenwoordig liever over onderwijsniveau. Heel veel verschil maakt het niet. Een 65-jarige met een hbo- of universitaire opleiding kan gemiddeld 3 jaar langer van zijn AOW en aanvullend pensioen genieten dan een leeftijdsgenoot die alleen vmbo heeft afgerond. Het verschil in gezonde levensverwachting – uiteindelijk toch waar het om gaat – bedraagt zelfs 5 jaar.

Tel daarbij op dat lager opgeleiden gemiddeld eerder beginnen op de arbeidsmarkt. Dat ze vaker in zware beroepen werkzaam zijn. Dat zij de afgelopen jaren de leeftijd waarop zij daadwerkelijk met pensioen mochten aanzienlijk sneller zagen stijgen. En je vraagt je af: hoe kan deze pensioen-scam nog één dag langer doorgaan?

In Nederland valt steevast het woord ‘solidariteit’ in de discussie over de oudedagsvoorziening. Die zou dan onder druk staan. Maar in de praktijk gaat het er al jaren heel anders aan toe. De stukadoors en dakdekkers beginnen gemiddeld eerder met werken en premie betalen. Ze moeten minstens even lang door, desnoods met een paar kunstknieën. Om vervolgens snel dood te gaan, waarna het pensioen op de grote hoop verdwijnt. De hoogopgeleiden zeggen dankjewel. En ze leefden nog lang en gelukkig.

Eerlijk is eerlijk: de vakbonden zijn hiervoor niet blind geweest. Mede door hun acties ligt er nu een compromis dat in elk geval íéts van vooruitgang betekent voor lager opgeleiden. Een voorstel als dat van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) vorig jaar, om hoogopgeleiden later met pensioen te laten gaan, heeft het niet gehaald. Maar de oplopende AOW-leeftijd wordt ietsje afgeremd. De boete op eerder stoppen voor de lagere inkomens deels geschrapt.

Is dat genoeg? De leden van de bonden mogen het zeggen. Ik vermoed dat de kletsende klasse stevige druk op ze zal uitoefenen om eieren voor hun geld te kiezen. Ik vrees ook dat al die hoogopgeleide politici, economen en journalisten niet geheel onpartijdig zijn in dezen. Er zijn weinig beroepen waar leeftijd zó weinig uit maakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden