GastcolumnThomas von der Dunk

Als één gezelschap moeite heeft met gedragsverandering, dan is het wel het kabinet zelf

null Beeld volkskrant
Beeld volkskrant
Thomas von der Dunk

Ach, das tut ihm in der Seele leid -

Man will schon wieder nicht so wie die Obrigkeit!

Vrij naar Wilhelm Busch, Pater Filucius (1872)

Ze stonden er beteuterd bij, twee weken geleden, toen ze hun nieuwe maatregelen moesten afkondigen, het tragische duo Mark & Hugo. Zo werd het nooit wat! Dit viel hen bar van ons tegen! Ze hadden het nog zo gezegd! We moesten nu toch echt ons gedrag veranderen! We moesten nu toch eens echt naar hun adviezen luisteren - uit ons zelf afstand houden, mondkapjes dragen, testen en thuisblijven.

Maar beteuterdheid is geen beleid. Die noodzaak tot gedragsverandering: als één gezelschap in dat opzicht hardleers is gebleken, dan is het wel het kabinet zelf.

Neem die beloofde nieuwe bestuurscultuur - wat hebben we sindsdien gehad? Wéér een veel te late leverantie van stukken aan de Kamer (het PwC-rapport over de potentiële fraudeurslijst van de Belastingdienst). Wéér het niet-willen-weten-van-wantoestanden als een machtige economische partij dat niet wil (het enquète-schandaal rond werknemers op Schiphol). Wéér de slager die verwant vlees mocht keuren (de kwestie-De Grave).

Idealen

En intussen als tot op de draad versleten premier ook nog op een video-partijdag durven spreken van ‘nieuw elan’. Er was namelijk enige onrust in de achterban ontstaan over het ‘verkwanselen van idealen’. De VVD en idealen - het moet niet gekker worden. Er zullen ongetwijfeld een paar verdwaalde liberalen in die partij met idealen rondlopen - brokkenmaker Wiebes was er in zekere zin zo-eentje - maar je moet ze wel met een lantaarntje zoeken. Vulgair-materialisme overheerst.

Want wat bleken die ‘idealen’ te zijn, waarover men zich zorgen maakte? Toch vooral niet-ingeloste beloften over Griekenland, eurobonds en asielbeleid werden genoemd. Lees: er zou geen cent naar Grieken, andere Europeanen of vluchtelingen mogen gaan. Wel naar grootaandeelhouders van Shell uiteraard.

En dan vergeet ik nog het grondrecht om naar eigen inzicht op de snelweg te mogen scheuren, dat Rutte een vorige keer deed verklaren het verlagen van de maximumsnelheid zo’n beetje de meest kloterige beslissing uit zijn loopbaan te vinden. Ook toen keek hij erg beteuterd, toen dat toch moest.

Tot zover de grote maatschappelijke ‘idealen’ van de VVD. Hier wordt idealisme met egoïsme verward, zoals ze bij FvD democratie met dictatuur en recht met standrecht verwarren, en bij de PVV vrijheid met vreemdelingenhaat.

Berlijn

Nieuw elan: dat is wat de nieuwe regering in Berlijn uitstraalt - ook in een tempo tot stand gekomen waaraan Den Haag niet kan tippen. Niet alleen qua formeren overigens.

Want qua coronabeleid blijkt het kabinet evenmin tot enige gedragsverandering in staat. Dat het kabinet op alles zo traag reageert, heeft niets te maken met ‘formatiedrukte’: die kenden de Duitsers ook, en dat staat daar voortvarendheid niet in de weg. De grondoorzaak in Den Haag is niet drukte, maar het onvermogen om doortastend op te treden. Tja, er moest wel weer wat gebeuren, maar wat?

Wat: dat had OMT-lid Marc Bonten een week eerder helder uitgelegd. Het kabinet moet eindelijk durven kiezen. Vooruitschuiven gaat niet meer. Anders is het onvermijdelijk dat de zorg het begeeft. Die keuze: ofwel een echt serieuze harde lockdown om het virus knockout te slaan. Ofwel het afschalen van alle andere zorg, uiteindelijk uitlopend op triage: wie mag blijven leven en wie niet. Ofwel er snel voor zorgen dat de vaccinatiegraad fors omhoog gaat.

Dat laatste gaat niet onder drang of dwang. Het betekent dat Den Haag zijn schroom daarvoor opzij moet zetten. Het is absurd hoe velen de afgelopen maanden op de knietjes zijn gegaan voor hele en halvegaren - Engel-wappie, godsdienstig of anderszins gestoord - die vaccinatie weigeren.

Egocentrisme

Een deel, vaak jongeren, overigens ook uit laksheid en egocentrisme: zij lopen weinig coronarisico, dus waarom zou je iets voor de samenleving over hebben? Het zijn de morele kinderen van het door alle Ruttes decennia lang gepromote neoliberalisme: denk aan jezelf en de rest moet zichzelf maar zien te redden.

Ongevaccineerde covid-patiënten leggen een onevenredig beslag op de zorg en het wordt tijd ook de drogredenen, waarmee zij van druk gevrijwaard willen blijven en in ademnood toch voorrang claimen, eens door te prikken. De voornaamste: dat ook andere ic-gegadigden, zoals hart - en kankerpatiënten, ooit gezondheidsrisico’s hebben genomen.

Er zijn echter drie cruciale verschillen: ten eerste gaat het daarbij niet om een besmettelijk virus met gevaren voor derden. Ten tweede leggen ze maar twee dagen beslag op een IC-bed, en geen twee weken. En ten derde gaat het om lange-termijn-gedrag, waarvan de effecten niet terug te draaien zijn, terwijl tegen corona een (bijna) perfect, pijnloos middel bestaat: een simpele prik.

Die tweedeling: daar zorgen die ongevaccineerden zelf voor en de welwillende meerderheid mag niet langer door een recalcitrante minderheid gegijzeld worden. Dat lijkt De Jonge als christen-democraat in elk geval al iets beter te snappen - hij schuift langzaam op - dan Rutte als pseudoliberaal. Die laatste verklaarde zelf er niet zo van te houden druk uit te oefenen en dat maakt hem in de huidige crisistijd zo volstrekt ongeschikt voor het leiden van dit land. Bizar dat hij zo’n verering voor Churchill koestert, hijzelf vormt diens absolute tegendeel.

Want weer heeft het kabinet niet serieus durven kiezen. Maar dat debat over die vaccinatieplicht: dat wordt echt onvermijdelijk. Duitsland is al om.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden