Als de EU zichzelf wil hervormen, zal het gezamenlijke oplossingen moeten zoeken

De vlaggen van de lidstaten van de Europese Unie Beeld afp

Na 1989 begon voor het Westen een periode van ongeremde zelfvoldoening, onder andere over de vanzelfsprekendheid van democratie. Maar inmiddels is de geschiedenis terug, met wraakgevoelens. De belangrijkste reden voor de westerse wending in onliberale richting - met Trump in het Witte Huis, Brexit en zelfbenoemde 'onliberale democraten' aan de macht in Polen en Hongarije - is emotie. Nationale identiteit is aantrekkelijk als middel om de onzekerheden van de mondialisering tegen te gaan. De populistische retoriek is een directe uitdaging van de EU met zijn op regels gebaseerde bestuur.

Er is geen Europese tegenhanger van Trumps 'Make America Great Again'. Het past ook niet bij onze stijl. Niettemin vecht Europa voor zijn ziel en mogen Europeanen de deugden van de EU best luider verdedigen.

Een goed voorbeeld is het verdedigen van de rechtsstaat tegen populistische bedreigingen. De rechtsstaat is het waardevolste bezit van de EU en een fundamenteel onderdeel van haar dna. Het biedt de filosofische grondslag voor de multinationale democratie die door de EU-instellingen heen loopt. Terwijl populisten de rechtsstaat zien als onderhandelbaar, begrijpen Europa's democraten dat het een essentieel bindmiddel is van onze beschaving.

Maar we moeten erkennen dat niet alle onliberale ontwikkelingen gelijk zijn. Het is niet slim Polen en Hongarije in hetzelfde mandje te plaatsen en zo een 'alliantie van de geminachten' te stimuleren. Het Europese project gaat over integratie, niet isolement. We moeten ervoor waken landen te straffen omdat ze op een bepaald moment door onverantwoordelijke politici geleid worden.

Europese integratie moet over mensen gaan, niet over politieke elites. Ongeacht het standpunt van hun regeringen wil een meerderheid van de bevolking van Polen en Hongarije in de EU blijven en actief participeren. De EU is een uitdrukking van hun waarden en een mechanisme waarmee ze hun dromen kunnen realiseren. Dat geeft EU-leiders, behalve verantwoordelijkheid, ook een kans om de onliberale ontwikkeling te keren.

Als we landen met onliberale regimes dichter bij ons willen trekken, moeten we het maatschappelijk middenveld actief ondersteunen met middelen die de regeringen onder druk zetten. Grove instrumenten zullen averechts werken. Als de EU bijvoorbeeld structuurfondsen voor regionale ontwikkeling en andere hulp kort, zou dat een straf zijn voor Poolse en Hongaarse burgers, niet voor hun leiders. Het zou die burgers afstoten van de EU en in de armen drijven van hun onliberale regimes.

De uitdaging voor de EU is hoe weer de dialoog aan te gaan met de regressieve lidstaten zonder hun kiezers te straffen voor de wandaden van hun leiders. Het zal niet makkelijk zijn. Maar als de EU zichzelf wil hervormen, zal het gezamenlijke oplossingen moeten zoeken. Voor wie in Europa gelooft, is een dialoog op grond van goed vertrouwen de enige optie.

Danuta Hübner (Polen) is Europarlementariër en Voormalig Eu-Commissaris voor Regionaal Beleid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.