Column Max Pam

Als de discussie over kernenergie weer oplaait, zullen wij Rudy Kousbroek nog missen

Ieder mens draagt een groepje doden met zich mee. Wie heeft nooit gedacht: wat zou mijn vader hiervan hebben gevonden? Of oom Jacob. Of Martin Bril, Willem Frederik Hermans, Theo van Gogh, Hella Haasse, Willem Drees, Gerard Reve of Ischa Meijer. Of: het is maar goed dat mijn moeder dit niet hoeft mee te maken. Daarbij helpt het als je in je brein de stem van de dode hoort spreken.

Ik heb dat vaak met Rudy Kousbroek (1929-2010). Het komt geregeld voor dat ik mij bij een maatschappelijk probleem afvraag: wat zou Rudy daarvan vinden? Ik hoor hem dan praten, licht hijgend, met die stem die altijd een beetje verkouden leek. Hij kon zich verschrikkelijk boos maken over alle domheid in de wereld en het liefst had hij de mensheid tot rationeel gedrag gedwongen. De vreselijkste lijfstraffen had hij in petto voor degenen die in hun stupiditeiten bleven volharden. Het afhakken van een vinger was nog de minste. Toch was Kousbroek een verlegen en zachtaardig mens.

De afgelopen week hoorde ik Kousbroek weer, want na een lange afwezigheid stond kernenergie ineens op de agenda. Overal fluisterde het van kernenergie. In Nieuwsuur ging het over de vraag of wij kernenergie nodig hebben om de klimaatdoelen te halen, Arjen Lubach hield in zijn tv-programma een warm pleidooi voor kernenergie en in de Tweede Kamer surfte de VVD’er Klaas Dijkhoff mee op het golfje dat plotseling was komen aanrollen. Ook Jesse Klaver van GroenLinks sprong in dit rollenspel onmiddellijk in de houding die wij van hem mogen verwachten. Hij twitterde: ‘Het is een van de inmiddels befaamde Klaas-ballonnetjes: iets zeggen wat totaal onrealistisch is, om maar een VVD-standpunt in het nieuws te krijgen. Veel herrie, maar aan het eind van de dag is er niets veranderd.’

Wat zou Kousbroek ervan hebben gevonden? Omdat je niet voor een dode mag spreken, ging ik op zoek naar wat Kousbroek over kernenergie heeft geschreven. Vaag stond mij bij dat hij destijds daarover een clash heeft gehad met de milieubeweging. En inderdaad, na enig zoeken vond ik in NRC Handelsblad van 22 oktober 1980 een artikel van Kousbroek met de kop: ‘Het fanatisme zit in de lift en niet alleen in Perzië’.

Het stuk is 38 jaar geleden geschreven, maar nog verrassend actueel. Kousbroek vergelijkt het deel van de milieubeweging dat kernenergie afwijst met de ayatollahs van het land dat tegenwoordig Iran heet. Hij gaat vooral te keer tegen de PPR, de partij die later met de PSP, de CPN en de EVP is opgegaan in GroenLinks.

De PPR had niet alleen het plan om kerncentrales te sluiten, maar ook om wetenschappelijk onderzoek naar kernenergie te verbieden. Kousbroek: ‘Niet alleen is het verbieden van wetenschappelijk onderzoek in het algemeen al een initiatief van Neanderthalers, maar in een situatie als deze zou juist op het terrein van de kernenergie het onderzoek vertienvoudigd moeten worden. (…) Nee, zegt de PPR in haar verkiezingsprogramma, het is juist het onderzoek naar alternatieve energiebronnen dat vertienvoudigd moeten worden. Zonne-energie, windmolens, ecologische wc’s, daar moeten wij het van hebben. Wat mij betreft wordt ook dat onderzoek vertienvoudigd, maar dat is niet het probleem.’

Het probleem, dat zag Kousbroek toen al helder in, is dat wij in onze energievoorziening niet genoeg zullen hebben aan alternatieve bronnen alleen. Het verzet tegen onderzoek naar bijvoorbeeld het probleem van nucleair afval beschouwde hij daarom als vorm van religieus fanatisme. Met afschuw vertelt hij in zijn stuk over een kernfysicus die in Nijmegen tot hoogleraar is benoemd, maar die weinig hoop heeft op studenten, omdat kernfysica een besmet woord is en de kinderen van deze wetenschappers vaak worden nagewezen met het verwijt: ‘Je vader maakt een atoombom.’

Kortom, ‘er waart een kip zonder kop door Europa.’

Er kwamen talloze reacties op dat stuk van Kousbroek, onder meer van dr. E. Boeker, de vicevoorzitter van de PPR en zelf fysicus, die schreef dat volgens het partijprogramma onderzoek naar toepassingen van kernenergie slechts gedeeltelijk moest worden stopgezet.

In de polemiek die volgde, werd duidelijk dat de natuur Kousbroek juist zeer aan het hart ging. Hij bracht zijn jeugd door in Nederlands-Indië, waar alles heel wat uitbundiger groeit en bloeit dan in ‘de afstotende stadstuintjes, die door Nederlanders bloemenweelde worden genoemd’.

Ik hoor hoe Kousbroek zich weer boos maakt en ik geniet. Als de discussie over kernenergie weer oplaait, zullen wij hem nog missen. Maar eerlijk gezegd zie ik het voorlopig nog niet komen van een hernieuwd onderzoek, laat staan van een vertienvoudiging van de budgetten. De Neanderthalers zijn in Nederland onder ons. Ze zitten zelfs in de regering. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden