Column Elma Drayer

Als anderen je wijzen op flagrante onjuistheden in je boodschap, zie je dat als bewijs voor het eigen gelijk?

Goddank was ik – lees het mooie stuk van Laurens Verhagen – niet de enige die met verbijstering had gekeken naar De Wereld Draait Door. Daar zat maandagavond het theatercollectief De Verleiders aan tafel om de nieuwe voorstelling #niksteverbergen te promoten. Thema: onze privacy die Ernstig in Gevaar zou zijn.

Ik weet het. Sinds een eerdere voorstelling over het bankwezen leidde tot een heus rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, staat dit toneelgezelschap bij menigeen in torenhoog aanzien. Ook nu zag presentator Matthijs van Nieuwkerk bijkans scheel van bewondering en kirde sidekick Romana Vrede dat ze met haar ‘neus in de boter’ viel. Waarom bleef mij geheel onduidelijk.

Van nature ben ik al geen groot liefhebber van theater-met-een-boodschap, maar deze vijf acteurs maakten het wel heel bont. Pierre Bokma raaskalde dat we straks geen baas meer zullen zijn over onze eigen financiën. Victor Löw riep dat wij honderd procent te manipuleren zijn. Leopold Witte noemde een gevalletje fraude door eigen onoplettendheid doodleuk ‘hacken’.

George van Houts wist zeker dat inlichtingendienst AIVD niets liever doet dan onze bewegingen nauwkeurig in kaart brengen, zelfs als er geen enkele verdenking bestaat. En Tom de Ket moet de enige Nederlander zijn die vorig jaar hoegenaamd niets heeft gemerkt van de nieuwe Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming; hij beweerde dat er geen regelgeving bestond rond digitale privacy.

De vijf acteurs, kortom, lieten zich kennen als vijf gepatenteerde complotdenkers. Klaarblijkelijk behoren ook zij tot de lieden die het verrukkelijk vinden om achter de saaie feiten geheimzinnige machten aan te wijzen. Tot de tallozen die net als echte gelovigen geloven dat al wat in dit ondermaanse gebeurt niet zonder reden gebeurt.

Natuurlijk, samenzweringsdenken maakt de wereld waarin wij leven vele malen opwindender. En natuurlijk heeft iedereen het volste recht om zulke klepkolder te verkondigen. Leve de vrije meningsuiting, nietwaar. Maar er klakkeloos in meegaan gaat wel wat ver.

Toch was dat precies wat de presentator deed. Hem kwam geen feitelijk vraagje over de lippen. Terwijl alleen al de disclaimer van de theatermakers – ze weigerden ter voorbereiding op deze voorstelling met ‘deskundigen’ te praten omdat ze dan hun ‘objectiviteit’ zouden verliezen – te zot was voor woorden.

Pas toen protest losbarstte bij mensen die er wél verstand van hebben, pas toen minister Kajsa Ollongren van zich liet horen, pas toen erkende Matthijs van Nieuwkerk héél zuinigjes dat hij tijdens het gesprek ‘iets te weinig kritische verbazing’ ten toon had gespreid. Maar ja, zei hij erbij, De Verleiders zijn nu eenmaal ‘niet de eersten de besten’. Waarna hij triomfantelijk aankondigde dat in februari het collectief mét de minister aan zijn tafel zal zitten.

En de theatermakers zelve? De volgende dag kwam George van Houts aan het woord op BNR Nieuwsradio. Hilarisch was zijn verweer dat hij en de andere vier weliswaar satire bedrijven maar ‘geen onwaarheden’ verkondigden. Nog hilarischer was zijn stelling dat het collectief ‘een pijnpunt te pakken’ had omdat zoveel mensen ‘op hun pik getrapt waren’. Waarna hij afsloot met de vlijmscherpe analyse: ‘Onafhankelijke journalisten bestaan niet in dit land.’

Dus als anderen je wijzen op flagrante onjuistheden in je boodschap ga je niet bij jezelf te rade, maar zie je dat als bewijs voor het eigen gelijk? Lang geleden dat ik in zo weinig minuten zoveel armoedige argumenten hoorde.

Nu zou ik het hele incident dolgraag afdoen als de zoveelste ophef du jour. Alleen was het niet voor het eerst dat een veelbekeken programma op de publieke omroep ruim baan bood aan complotdenkers – zie de antivaxxers die aan nationale babbeltafels hun zegje mochten doen. Het toont aan hoe diep het postmoderne evangelie is ingedaald: de waarheid bestaat niet, feiten zijn slechts meningen waar je gerust andere meningen tegenover kunt zetten.

Hoog tijd voor een tegenoffensief.

Elma Drayer is journalist en neerlandica.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden