ColumnMax Pam

Alles wordt duurder, alleen excuses worden goedkoper

Max Pam artikel ColumnBeeld .

Over de herkomst van de familienaam Pam circuleren verschillende theorieën. Een daarvan zegt dat zij een verkorte verbastering is van het woord Perückenmacher – pruikenmaker. Een andere theorie zegt dat ergens in Siberië een rivier bestaat, die Pam heet en waarlangs de Pammen wonen. Daar geloof ik niet in. Er is nog een derde theorie. In het Hebreeuws is de ‘p’ een ‘pf’, zoals in Philip, phrase of philosophie. Pam zou eigenlijk Pham of Fam zijn en dat laatste woord is weer een afkorting van Frankfurt am Main. Zo bezien zijn de Pammen dus Duitse Joden, in de 18de eeuw overgekomen uit Frankfurt am Main. Historisch niet verrassend dat nogal wat Pammen in Auschwitz (en Sobibor) zijn omgebracht.

Zeg trouwens ‘omgebracht’ en niet ‘omgekomen’, zoals je regelmatig hoort. Het was geen auto-ongeluk dat zich daar heeft afgespeeld.

Naar de Auschwitz-herdenkingen heb ik met gevoelens van vervreemding gekeken. Op mij kwamen die vooral over als een bijeenkomsten van bobo’s – van koningen, presidenten, premiers, burgemeesters & wethouders en van andere prominenten. De weinig overgebleven overlevenden waren er wel, maar zij zijn inmiddels zo oud dat het moeilijk was ze anders te zien dan als decor.

Premier Rutte sprak. Hij had een keppeltje op. Van mijn vader heb ik geleerd dat niet-Joden beter geen keppeltje kunnen dragen, behalve in de sjoel. Het dragen van een keppeltje in het openbaar door niet-Joden is enigszins ongepast. Een niet-katholiek doet ook niet plotseling een kruis om zijn nek als hij een gezelschap katholieken toespreekt. Daarin zit hem natuurlijk de crux. Het keppeltje is een religieus teken, terwijl veel Joden – de meesten, denk ik – atheïst zijn, zeker na Auschwitz. Enfin, muggenzifterij, het was ongetwijfeld goed bedoeld en misschien had mijn vader het bij het verkeerde eind.

De premier bood namens de staat zijn excuses voor het lamlendige gedrag van de Nederlandse overheid tijdens de oorlog. Aan Jessica Durlacher werd gevraagd wat haar vader, Auschwitz-overlevende Gerhard Durlacher, daarvan gevonden zou hebben. ‘Een loos gebaar’, antwoordde ze na enig denken. Ik denk dat mijn vader er net zo over zou hebben gedacht. Wellicht had hij het beroemde aforisme van Ernst Ferstl geciteerd: ‘Alles wordt duurder, alleen excuses worden goedkoper.’

Ik las dat vooral Gert-Jan Segers van de ChristenUnie zich heeft ingespannen voor het maken van excuses. Gert-Jan is zo bij de Joodse zaak betrokken dat het soms lichtelijk gênant wordt. Volgens de historicus Loe de Jong is de Holocaust – ik dacht dat veel Joden liever het woord Shoah gebruiken – ondenkbaar zonder de vijandige houding van christenen jegens het Jodendom en daarom had het meer voor de hand gelegen wanneer Segers niet alleen namens de Nederlandse staat, maar vooral ook namens ‘de hele christenheid’ zijn excuses had aangeboden. Dan was hij een vent geweest. Als je bedenkt dat de ergste kampcommandanten bijna allemaal gelovige christenen zijn geweest – vooral lutheranen en katholieken scoorden hoog – dan heb ik altijd tamelijk onbegrijpelijk gevonden dat mensen zich na de Tweede Wereldoorlog nog met het christendom wilden associëren. Een of andere paus heeft, voor zover ik het mij herinner, na lange politieke onderhandelingen een keer zijn excuses aangeboden, maar van enig smartegeld is nooit sprake geweest. Namens mijn vader kom ik daar graag nog een keer langs met de kerkenzak.

Bij christenen van de ChristenUnie denk ik vaak aan het woord van Louis van Gaal: ‘Ben ik nou zo slim, of zijn jullie zo dom?’ Nu willen zij bij die partij weer een wereld zonder drugs. Ja, dat willen we allemaal. En een wereld zonder roken, drinken, hoererij en wat mij betreft ook graag een wereld zonder religie.

Maar het zit er niet in. In de verste verte niet. Dus zijn ze bij de ChristenUnie niet gekomen om vrede te brengen, maar het zwaard, zoals Jezus volgens Matteüs heeft gezegd. Een nieuwe fijne oorlog tegen drugs, die ons meer ellende gaat brengen dan ellende die kan worden voorkomen. Veel succes ermee. Als alle Joden zich tot het christendom hadden bekeerd, was er ook geen Holocaust geweest. In het ideale geval – het is maar hoe je het bekijkt.

Nog één ding. In mijn leven heb ik meer concentratiekampen bezocht dan goed is voor een mens. Auschwitz was het menselijk dieptepunt der dieptepunten, maar Majdanek bij Lublin was nog erger. Ook daar werd systematisch vergast en ook daar vonden de Russische troepen bij aankomst in juli 1944, behalve Zyklon-B, enkele honderden uitgehongerde gevangenen. Aan de rand van het kamp – tegenwoordig een museum – zijn flats gebouwd. Vanuit hun raam kijken de bewoners neer op de voormalige gaskamers. Auschwitz werd pas bevrijd een half jaar na de ontdekking van Majdanek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden