ColumnMax Pam

Alles woelt om verandering, of toch niet?

In mijn journalistieke jeugd woedde kortstondig een polemiek tussen Renate Rubinstein en Henk Hofland over de vraag of alles in diepste wezen verandert, of dat alles in diepste wezen hetzelfde blijft. Zo geformuleerd klinkt het abstract, maar destijds liepen de gemoederen hoog op. Ik herinner me dat Rubinstein vond dat Hofland er niets van begreep (dom) en dat Hofland vond dat Rubinstein niet goed snik was (gek), en vice versa.

Welbeschouwd wilden beide partijen een scheidslijn vinden tussen progressief en conservatief, misschien zelfs tussen links en rechts. Ieder woelt hier om verandering heet een van de boekjes van Rubinstein, terwijl Hofland zijn gedachten bundelde in titels als: Orde bestaat niet (en is verderfelijk) en Het kruiend wereldbeeld. De titels maken het verschil duidelijk. Renate Rubinstein ging uit van het persoonlijke, Henk Hofland ging uit van maatschappelijke structuren.

Wie de polemiek heeft gewonnen, ben ik vergeten, maar de slotconclusie was ongeveer dat alles verandert en tegelijkertijd ook hetzelfde blijft.

Met een beetje fantasie kun je deze dialectische gedachte op elk fenomeen toepassen. Afgelopen week bijvoorbeeld speelden de Four Tops in Paradiso. Ik ben groot fan van het beroemde Motown-geluid, zoals dat door de Four Tops is vertolkt in Baby, I need your Loving en It’s the same old Song. Op het Grand Gala du Disque van 1968 traden ze op in de Amsterdamse RAI en ik moet ze toen al op televisie hebben gezien.

Dertig jaar later, toen ik in Las Vegas was, bleken ze op te treden in het theater van MGM. Ik erheen. Bijna zeventig waren ze inmiddels en eindelijk zou ik ze in levende lijve kunnen aanhoren en aanschouwen. Helaas werd bij het betreden van de zaal verteld dat kort tevoren een van de Tops was overleden, zodat ik eigenlijk naar een optreden van de Three Tops zat te kijken, hoewel ze als de Four Tops waren aangekondigd. Bovendien werd een van de Tops tijdens het optreden onwel, zodat het concert halverwege moest worden afgelast. Kort daarna waren er nog maar twee. En nu las ik in de NRC dat van de originele band alleen nog de 83-jarige jarige Abdul ‘Duke’ Fakir over is. Dat is one Top voor de prijs van four, dus bleef ik weg uit Paradiso. Toch zingen ze nog precies hetzelfde repertoire op precies dezelfde wijze als vijftig jaar geleden.

Dat alles verandert en toch hetzelfde blijft, kun je heel goed waarnemen bij Forum voor Democratie. Die partij heeft een jonge charismatische leider, Thierry Baudet, die alles wil veranderen en daarom een zeker revolutionair elan bezit. Maar wat hij wil veranderen, is tegelijkertijd een terugkeer naar de boreale tijd – de tijd waarin de meeste hier wonende Neanderthalers nog gewoon naar de universiteit gingen. Althans, zo heb ik het begrepen. Baudet is dus heel modern en tevens heel ouderwets, progressief en conservatief tegelijk, links en rechts in één, kortom, hij is de perfecte vertegenwoordiger van het ongrijpbare populisme. De slavist Karel van het Reve (1921-1999) heeft eens beweerd dat een religie, een ideologie of een partij die succes wil krijgen altijd iets onbegrijpelijks moet uitstralen, zodat de volgelingen een kluif hebben om over na te denken en van mening te verschillen, zonder dat ze ooit tot een oplossing kunnen komen.

Wat dat betreft gaat Henk Otten, die zich van Baudet heeft afgesplitst, het nog moeilijk krijgen. Zo wil hij dat boreale afschaffen, een misvatting, want juist dat boreale zorgt voor een enorme aandacht. Als je die contradictoire mix van revolutionair en boreaal weglaat, blijft er eigenlijk niets meer over dan een suf rechts partijtje, dat het niet gaat worden.

Otten zal op zijn minst op zoek moeten naar een eigen mythologie, maar als ik zie hoe hij zich op de televisie laat interviewen vanachter dat bierbuikje in die te wijde broek, dan zou het mij verbazen wanneer daar een overweldigend verkiezingsresultaat uitrolt.

Het verschijnsel dat alles verandert en toch hetzelfde blijft, zie je momenteel overal ter wereld optreden. Neem Trump, die haalt ook alles op een onconventionele manier overhoop, maar tegelijkertijd heeft hij het meest conservatieve deel van de Verenigde Staten nodig om iets te doen wat nog geen Amerikaanse president ooit eerder heeft gedaan.

De revolutionairen van nu zijn niet op zoek naar de Nieuwe Mens, maar naar de Oude Mens. Voordeel daarbij is dat wij van de oude mens ongeveer weten hoe hij er heeft uitgezien, terwijl wij van de nieuwe mens nog geen glimp hebben opgevangen. In een Japans klooster is onlangs de robotmonnik Mindar geïnstalleerd, die als Boeddha afstand gaat nemen van het materiële leven. Hij moet jongeren inspireren en doceert daarom eeuwenoude spreuken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden