Verslaggeverscolumn Ariejan Korteweg in Den Haag

Alles aan het Binnenhof is politiek, ook potpalmen

In een van de werkkamers van de SP in de Tweede Kamer kijk je sinds een paar weken tegen de balken aan. Een flink deel van het plafond is naar beneden gekomen. Nog een geluk dat er op dat moment niemand aan het werk was.

De afgelopen weken sprak ik heel wat Kamerleden over de aanstaande renovatie. De eensgezindheid bleek groot. Niemand die in twijfel trekt dat het Binnenhof groot onderhoud nodig heeft. Geen Kamerlid ook dat niet enthousiast is over dit hoofdkantoor van de vaderlandse politiek. Ze werken er graag.

Ogenschijnlijk zijn de rangen gesloten. Van het web aan intriges dat daarachter schuilgaat, wordt soms een hoekje opgetild. Dan hoor je over architecten die elkaar niet verdragen, over een tropische tuin waar niemand op zit te wachten, over een loungeruimte, over vergaderzalen XL.

Bij de SP kwam het plafond naar beneden.

Die renovatie kun je zien als een politieke laboratoriumopstelling. Dit keer hebben besluiten geen gevolgen voor eenoudergezinnen, studenten of varkenshouders. Dan blijkt: als de Kamer het uitsluitend over zichzelf heeft, wordt het pas echt ingewikkeld; denk aan onderwerpen als parlementaire ondersteuning of wachtgeldregelingen.

Ik heb er dat fijne boek van Diederik Smit – Het belang van het Binnenhof – nog eens op nageslagen. Aan de in 1992 in gebruik genomen uitbreiding van architect Pi de Bruijn ging meer dan honderd jaar gesteggel vooraf. De paar potpalmen waar zich dit keer de woede op richt, zijn peanuts bij het zwembad en volleybalzaaltje die toen voorgesteld werden. Tot het laatst bleef bovendien nostalgie naar de oude vergaderzaal opspelen.

De verschillen met toen zijn groot. Indertijd lag de regie bij de Kamer. Die nam het besluit tot uitbreiding, en droeg die taak vervolgens op aan het ministerie van Volkshuisvesting. Heldere tijden. Het initiatief voor deze renovatie ligt bij het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), een firma die in stenen en getallen denkt en Kamerleden als passanten lijkt te zien. Vastgoedcowboys, hoorde ik een Kamerlid zeggen. Een ander sprak van een staat binnen de staat. Een derde vroeg zich af waarom het RVB het gebouw eerst zo schromelijk had verwaarloosd, waardoor de Kamer nu met de rug tegen de muur staat. Trouwens, waren bij andere projecten van het RVB – Huis ten Bosch, Mauritshuis – de kosten ook niet uit de hand gelopen?

Het parlement is ook publieksruimte.

Bij die nieuwbouw kon indertijd iedereen meekijken. Er werd een prijsvraag uitgeschreven, 111 Nederlandse architecten deden mee (niet een werd goed genoeg bevonden). Er was volop debat. Dit keer was alles geheim. Geen openbare aanbestedingen, de selectie van de architecten gebeurde in stilte. Het Rijksvastgoedbedrijf maakte de keuze voor Ellen van Loon van bureau OMA op een listig moment bekend; in maart 2017 waren er verkiezingen, de Kamer had andere dingen aan het hoofd.

Die geheimhouding – volgens toenmalig minister Blok nodig vanwege de veiligheid – werkte verstikkend. Het Binnenhof is niet van het RVB of van de parlementariërs, maar van ons allemaal. We moeten kunnen meekijken en oordelen, zoals ze dat bij verbouwingen in Duitsland, Engeland en Oostenrijk ook kunnen.

Een onnavolgbaar besliscircus werd opgetuigd. Politiek toezichthouder is de vaste Kamercommissie Binnenlandse Zaken; die moet verantwoordelijk staatssecretaris Raymond Knops controleren. Ik heb geen Kamerlid gevonden dat tevreden is over zijn aanpak. Ze vinden hem onhandig, besluiteloos, niet goed geïnformeerd.

Knops: besluiteloos.

Het tweede front is dat van de gebruikers. Er is een bouwbegeleidingscommissie die rapporteert aan het presidium, het dagelijks bestuur van de Kamer. Daaronder hangen werkgroepen. Daarnaast is er een stuurgroep met ook de andere gebruikers – Eerste Kamer, Algemene Zaken en Raad van State. Om het nog ingewikkelder te maken, bekleden veel Kamerleden dubbelfuncties. Governance, noemen ze zoiets. Dat is wensdenken. Zoals het wensdenken is dat de verbouwing geen politiek project zou zijn. Alles aan het Binnenhof is politiek, ook potpalmen.

Kamerleden kijken zelden verder dan de volgende verkiezingen. In 2025, als de Kamer terugkeert naar het Binnenhof, zijn ze al lang burgemeester van Wassenaar of gedeputeerde in Noord-Brabant. Mede daarom haalt in die mêlee aan belangen Kamervoorzitter Arib het initiatief naar zich toe. In allerlei gedaanten trekt ze ten strijde tegen het RVB en in haar ogen megalomane plannen.

Deze renovatie gaat ook nog eens gebukt onder de angst van politici voor het oordeel van de burger. Die resulteerde in het calvinistische motto: sober en doelmatig. Kamerleden zouden het graag in marmer boven de ingang laten beitelen – mits dat op een koopje kan. Alsof we met sobere en doelmatige voorouders ooit een Ridderzaal of Trêveszaal zouden hebben gehad.

Voor 1 juli moet er een voorontwerp liggen dat duidelijk maakt waar het heen moet. Hoe hoog de nood voor Knops is, werd woensdagavond duidelijk. Op verzoek van het presidium wordt Alexander Pechtold ingevlogen om de komende weken als procesvoorzitter op te treden en de verschillende partijen te adviseren. Het is nu alle hens aan dek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden