Opinie

Alleen in Nederland is levenslang ook echt levenslang

Tegen de manier waarop Nederland omgaat met de levenslange gevangenisstraf valt nogal wat in te brengen.

De Staatsliedenbuurt waar in december 2012 een dubbele liquidatie plaatsvond.Beeld anp

Afgelopen jaar werden Adil A. en Anouar B. veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Beiden waren betrokken bij schietpartijen in de Staatsliedenbuurt in Amsterdam. Bij deze liquidatie werden twee mannen vermoord en moesten de politieagenten die de achtervolging hadden ingezet vrezen voor hun leven. Het gebruik van ongekend geweld met zwaar geschut, het lijkt net het script van een Amerikaanse actiefilm, kwam Adil A. en Anouar B. op een levenslange gevangenisstraf te staan. Hoe lang is deze straf nou eigenlijk?

Vaak wordt er gedacht dat de levenslange gevangenisstraf in werkelijkheid zo'n 20 tot 25 jaar is. Maar dat gaat niet op voor het Nederlandse rechtsstelsel. Het idee dat een levenslange straf rond de 20 jaar inhoudt komt waarschijnlijk door de vele films, series en muziek die uit de Angelsaksische wereld overwaait naar de Nederlandse buis. In deze films en series gaat het regelmatig over termen als '25 to life', hetgeen in Amerika wordt opgelegd bij moord, of 'parole', hetgeen de mogelijkheid inhoudt dat de veroordeelde voorwaardelijk vrij kan komen. In Nederland is hier echter geen sprake van, en is levenslang ook daadwerkelijk levenslang.

Hiermee onderscheidt Nederland zich van de rest van Europa. Elk land in Europa heeft zijn eigen visie op de levenslange gevangenisstraf maar geen ander land heeft zo'n strenge uitvoering van deze straf als Nederland. Zo hebben veel landen in Europa de mogelijkheid tot voorwaardelijke invrijheidstelling, de mogelijkheid tot gratie of bestaat de levenslange gevangenisstraf überhaupt niet. Nederland behoort tot de landen waar bij de levenslange straf gratie kan worden verleend. In tegenstelling tot de andere landen die tot deze groep behoren wordt gratie echter vrijwel nooit verleend in Nederland.

Tegen de manier waarop Nederland omgaat met de levenslange gevangenisstraf valt nogal wat in te brengen. Zo behoort een straf te dienen als vergelding maar ook om de gevangene klaar te maken voor een terugkeer naar de samenleving. Hoe is het mogelijk om de gevangene te resocialiseren als het perspectief op vrijheid ontbreekt?

Hiermee lijkt het Nederlands recht in strijd te zijn met het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Hierin staat namelijk vermeld dat er bij de uitvoering van een straf geen sprake mag zijn van een uitzichtloze situatie. De uitzichtloze situatie wordt in Nederland in theorie opgeheven doordat er een mogelijkheid bestaat tot het verlenen van gratie. In de praktijk doet deze mogelijkheid echter niks af aan het feit dat de straf uitzichtloos is, aangezien gratie vrijwel nooit verleend wordt.

Door deze gang van zaken komt het recht op resocialisatie in gevaar en wordt het Europese recht geschonden. Daarnaast kost het, groeiende, aantal levenslang gestraften de overheid ook nog eens bakken met geld.
Waarom blijft Nederland de levenslange gevangenisstraf dan zo letterlijk uitvoeren?

Het steeds vaker opleggen van de levenslange gevangenisstraf past in de trend van de laatste decennia, waarin steeds meer een op straf gerichte maatschappij lijkt te ontstaan waarbij de straffen steeds hoger worden en het aantal langgestraften steeds verder toeneemt. Misschien wordt het eens tijd om gratie te verlenen of om de levenslange gevangenisstraf onder de loep te nemen? Een ding is zeker, de kans op recidive bij de levenslanggestraften is nul.

Mart de Jong studeert geschiedenis en volgde een minor criminologie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden