Opinie Europees leger

Alleen het afwijzen van de Frans-Duitse oproep voor een Europees leger voldoet niet

Nederland moet militaire aansluiting zoeken bij de twee dominante militaire machten in Europa, betoogt Clingendael-onderzoeker Dick Zandee.  

Nederlandse militairen in Polen tijdens een Navo-oefening. Beeld Julius Schrank

De Duitse bondskanselier Angela Merkel ontwikkelt zich steeds meer van Europa-Baumeister tot Europa-Zerstörer. Eerder brandde ze haar vingers aan het migratievraagstuk met Wir schaffen das, terwijl in veel andere Europese landen de hekken dichtgingen. Nu jaagt ze partners tegen zich in het harnas met haar pleidooi voor een Europees leger. Steun is er wel van de Franse president Macron. Ook hij heeft zich meerdere malen uitgesproken voor het Europese leger. Elders in Europa is onrust ontstaan. Onze minister van Defensie Ank Bijleveld heeft haar Duitse en Franse collega’s er onlangs op gewezen dat zo’n leger ongewenst is, zo zei ze afgelopen donderdag in de Tweede Kamer. We kunnen niet zonder Amerika en de Navo blijft de hoeksteen van onze veiligheid, zei ze. De vraag is hoe sterk die hoeksteen nog is. Een andere vraag is of een Europees leger het alternatief kan of moet zijn. Op beide vragen is geen zwart-wit antwoord mogelijk. De realiteit is veel genuanceerder en die ontbreekt veelal in de moderne debatten via oneliners en Twitterberichten.

‘Bad performers’  

Allereerst de Amerikaanse verbintenis met Europa. Trump is geen liefhebber van de Navo, maar de VS verlaten het bondgenootschap niet. Volgens Bob Woodwards geruchtmakende boek Fear zou de president tegen minister van Defensie Jim Mattis hebben gezegd ‘You can have your Nato. But you become the rent collector.’ De Amerikaanse president hanteert een simpele meetlat: wie geeft tegen 2024 twee procent bnp uit aan defensie zoals is afgesproken op de Navo-top van Wales in 2014? De bad performers kunnen hun borst natmaken, want Trump zal ze hierop gaan afrekenen. 

Ook Nederland valt in die categorie, want ons land zal bij lange na niet de Navo-norm halen. Je zou van een bondgenoot die de Trans-Atlantische band met de VS nog steeds als heilig beschouwt meer verwachten. Intussen versterkt Jim Mattis de Navo. Er zijn thans meer Amerikaanse militairen in Europa dan aan het eind van de regering-Obama. Het Amerikaanse investeringsbudget voor de militaire versterking in Europa is verdubbeld. Er wordt volop geoefend, ook met het overbrengen van troepen vanuit de VS, waarbij de Rotterdamse haven een centrale rol speelt, zoals recentelijk in de grote Navo-oefening Trident Juncture.

Kernvraag is hoé Europa meer moet bijdragen

Dat neemt niet weg dat Europa zelf meer zal moeten bijdragen, want de lasten in het bondgenootschap zijn nu eenmaal scheefgegroeid en drukken te veel op de Amerikaanse schouders. De kern van dit vraagstuk is hoe Europa dat moet doen. Macron en Merkel antwoorden ‘een Europees leger’, maar ze geven niet aan wat dat begrip inhoudt. Hebben we het over een Europees leger zoals het Amerikaanse met één commandolijn en één budget? Dat veronderstelt een Europese regering en een Europese defensiebegroting. Een dergelijk Europees leger is dagdromerij. Het veronderstelt een federaal Europa, dat in de EU-lidstaten nauwelijks nog aanhangers kent. Het is bovendien militair-technisch onmogelijk in een Europa met tientallen talen, uiteenlopende organisatieculturen en verschillend defensiematerieel.

Gaat het over verdieping van de defensiesamenwerking tussen Europese landen, zoals al gebeurt in de Benelux of in Duits-Nederlands verband, dan zijn uiteraard verdere stappen te zetten. Deze kleinere verbanden, veelal met gelijkgezinde buurlanden, zijn effectief en maken zelfs integratie van krijgsmachtonderdelen mogelijk. Zie het Duits-Nederlandse tankbataljon en de Belgisch-Nederlandse marinesamenwerking. We zien stap-voor-stap Europese deellegers (meervoud!) ontstaan, niet hét Europese leger van de wensdenkers.

Strategisch denken

Maar alleen het afwijzen van de Frans-Duitse oproep voldoet niet. Parijs en Berlijn bepalen in belangrijke mate de toekomst van de Europese veiligheid. Ze geven gezamenlijk over een paar jaar ongeveer 80 miljard uit aan defensie, nagenoeg de helft van alle Europese uitgaven (de Britten niet meegerekend). Beide landen herbergen grote defensie-industrieën binnen hun grenzen, die in toenemende mate gaan samenwerken.

Frankrijk is de leidende Europese natie bij interventies in het instabiele Noord-Afrika. Duitsland is begonnen met de wederopbouw van zware legereenheden voor de Navo-verdediging tegen een steeds agressiever Rusland. Kortom: nodig is meedenken, niet louter ontkennen.

Helaas blinkt de Nederlandse politiek niet uit in strategisch denken. Het woord visie is onder de kabinetten-Rutte achter de horizon verdwenen. Pragmatisme en kortetermijnoverwegingen staan voorop.

Komend voorjaar start de voorbereiding van de herijking van de Defensienota 2018, die moet uitmonden in de blik vooruit op de gewenste Nederlandse krijgsmacht na 2020. Het biedt de gelegenheid voor een reflectie op hoe Nederland de eigen militaire bijdrage verder denkt in te bedden in Europese samenwerkingsverbanden, waarbij aansluiting bij de twee dominante militaire machten op het continent – Frankrijk en Duitsland – voor de hand ligt.

Dick Zandee is als onderzoeker verbonden aan het Instituut Clingendael. 

Verder lezen
Als de EU zich niet ­adequaat verdedigt, wordt ze genadeloos uiteen ­gespeeld en onderworpen, betoogt Joshua Livestro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.