Column Erdal Balci

Alleen de muziek hield stand tegen Erdogan

De goede muziek is terug in de straten van Istanbul, constateerde Erdal Balci toen hij daar vorige week was.

Tijdens de lokale verkiezingen van vorige week was ik in Istanbul. De verkiezingen naderden met de dag en de koude, harde wind bleef de mens, de meeuw en de veerpont teisteren. Maar er was meer aan de hand dan deze uitzonderlijke kou. Het was de Nederlandse documentairemaker bij mij die opeens wist wat het was. ‘De muziek is veel beter tegenwoordig’, stelde hij vast.

Ik ging beter luisteren naar de muziek in de straten van Istanbul. Tijdens een ritje van het Europese deel naar het Aziatische deel op de veerpont schonken twee jongemannen ons muziek die van de kwaliteit was waar je als luisteraar zelfs bij professionele muzikanten om moet bedelen. Toen wist ik het: de metropool die sinds 25 jaar op een oor na gevild was door de islamisten, de stad die bezweek onder de immense gevolgen van de massamigratie van miljoenen plattelanders, de stad waar cultuur, kunst, humor, bomen en democratie leken te zijn gezwicht voor religieus despotisme, ademde nog steeds. Het was de muziek die de mond-op-mondbeademing deed.

Op de teller af was de stad 25 jaar in handen van Erdogan en zijn club; een zwerm mannen en vrouwen met de missie om een plundercultuur met een islamsausje over het prachtige Istanbul te leggen.

Van de nieuwe leiders dienden zwangere vrouwen zich te schamen voor het feit dat ze seks hadden gehad en werd hen door partijgenoten van Erdogan aangeraden in de laatste maanden van hun zwangerschap de straat niet op te gaan. Aan de top van de politiek werden ze niet alleen schatrijk, maar hadden ze ook tijd om schande te spreken over vrouwen die in het openbaar hardop lachten. De president zelf kleineerde een vrouwelijke demonstrant door te zeggen dat hij niet wist of zij wel of geen maagd was.

In hun belevingswereld zijn de engelen overgevoelig voor bepaalde zaken. Zo gaan die engelen een huis niet in als daar ook honden of katten zijn. Ze hebben het ook niet zo op met muziekinstrumenten. Het is in ieder geval raadzaam om geen instrument te hebben in een ruimte waar je het gebed doet. Bovendien is men er nog steeds niet over uit of de duivel wel of geen onderdeel is van het snaarinstrument saz.

Onder hun bewind is goede muziek verstomd. De levende legende Sezen Aksu maakte in 2002 haar laatste meesterwerk Ah Istanbul en kon daarna niet meer in de buurt komen van de prachtige liedjes die ze vroeger uit haar mouw leek te schudden. Het gebrek aan vrijheid castreerde de film, de kunst en de deuntjes.

Nu zijn de mooie melodieën terug in de stad. Zoals hongerige dieren in nachtelijke uren vanuit de bergen afdalen naar de steden, zo zijn de muzieknoten stiekem neergestreken in Istanbul. Ze zijn in de liedjes die de Koerdische oppositieleider Selahattin Demirtas − twee jaar geleden achter de tralies gezet door Erdogan − zelf schrijft en via de telefoon aan de buitenwereld presenteert. Tussen het zingen door riep Demirtas vanuit zijn cel iedereen op om in Istanbul op de kandidaat van de seculieren te stemmen.

Die kandidaat heet Ekrem Imamoglu. Een man die vleugels krijgt als hij dansmuziek hoort. Hij danst mee op de muziek van zijn geboortestad Trabzon en op de muziek van alle andere provincies van Turkije. Schouder aan schouder met de Koerden in Istanbul heeft hij na een kwart eeuw de islamisten van hun troon gestoten.

Het zijn nu de muzieknoten die in de koude wind de ziel van de democraten warm houden. Als huurders waren ze in het gehucht van plunderaars en religie-uitbuiters verstoken van de illusie dat de mooie liedjes ooit terug zouden komen. Nu hebben ze hun oren gespitst naar verkiezingsuitslagen en naar de mooie klanken van de straatmuzikanten die van een lange verbanning terug zijn gekeerd.

Goede muziek blijkt ook nog eens aanstekelijk. In het uiterste noordoosten van het land, in het stadje Hopa, liet de nieuwe gekozen seculiere burgemeester de dag na zijn zege muziek van Mozart uit de luidsprekers van het stadhuis klinken. Iets verderop betrad een andere seculiere burgemeester, die de stad Ardahan na een kwart eeuw op de islamisten had heroverd, het podium en trakteerde zijn electoraat op een concert. Liedjes gezongen door de nieuwe burgemeester himself.

Erdogan heeft zijn tegenstanders in de gevangenis gegooid. Hij heeft ze verbannen. De democratie leek dood. Hij heeft de mensen monddood gemaakt. Maar de goede muziek is terug in het land. Muziek is nu zuurstof voor de mensen die zo lang naar adem hebben gehapt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden