Alle oorlogsgraven in Kapelle zijn even indrukwekkend, wat hun afkomst ook is

Over de Marokkaanse soldaten die sneuvelden voor de vrijheid.

De Franse militaire begraafplaats in Kapelle.

Oud-opbouwwerker Mohamed Achahboun, net een half jaar gepensioneerd, wijst in zijn Haagse kantoor naar een zwart-witfoto op het foldertje van zijn stichting Al-Amal. Het foldertje liet hij jaren geleden maken om informatie te bieden over de rol van Marokkaanse soldaten bij de Franse verdedigingsstrijd in Zeeland. Ik houd het papiertje voor mijn gezicht. 'Kijk', zegt Achahboun, 'als Marokkaanse soldaten alleen dood waren aangespoeld in Nederland, dan kon die foto toch nooit zijn gemaakt?' Op de kleine archieffoto staan drie blanke vrouwen tussen drie jonge lichtgetinte mannen, vermoedelijk van Noord-Afrikaanse afkomst. Ze hebben een arm om elkaar heen geslagen - een verlegen glimlachje tekent af op hun jeugdige gezichten.

Achahboun is de drijvende kracht achter de inmiddels tiende officiële herdenking van de twintig Marokkaanse soldaten die in het Zeeuwse plaatsje Kapelle zijn begraven. De lijken liggen naast de tweehonderd oorlogsgraven van Franse soldaten die in mei 1940 omkwamen bij de felle strijd tegen de nazi's.

Toen Achaboun - die zelf een oom had die tijdens de Tweede Wereldoorlog voor het Franse leger had gevochten - dertig jaar geleden de Marokkaanse graven in Kapelle ontdekte, werd de erkenning voor de rol van Marokkaanse strijders in de bevrijding van West-Europa een persoonlijke missie. Hij schreef Koningin Beatrix en Nederlandse ministers aan. Zelfs de president van Frankrijk ontving een brief van Achahboun.

Die erkenning kwam er uiteindelijk in 2008. Sindsdien hangt de Marokkaanse vlag, naast de Nederlandse en Franse vlag, ook halfstok tijdens de jaarlijkse herdenkingsceremonie op 17 mei en wordt het Marokkaanse volkslied na het Wilhelmus en de Franse Marseillaise door een orkest gespeeld.

Mohamed Achahboun in zijn Haagse kantoor.

Daar is niet iedereen blij mee. Volgens enkele historici kunnen de Marokkaanse soldaten nooit gesneuveld zijn in Zeeland. De Noord-Afrikaanse lijken spoelden aan na een Duitse bombardement op hun Franse vluchtboten. Geschiedvervalsing dus, zeggen de critici.

Onzin, vindt Achahboun. Hij zegt tijdens zijn onderzoek getuigen te hebben gesproken die bevestigden dat ze in 1940 Noord-Afrikaanse soldaten zagen lopen in Zeeland. Hij ziet ook bewijs in de archieffoto met de blanke vrouwen en lichtgetinte mannen. 'Waarom vinden ze het zo moeilijk om te erkennen dat 120.000 Marokkanen een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de bevrijding van West-Europa?'

Volgens een woordvoerder van de gemeente Kapelle zijn de verhalen van getuigen hem bekend, maar is daar inderdaad nooit officieel bewijs voor gevonden. 'Dat wil niet zeggen dat die Marokkaanse soldaten niet hebben gestreden voor het Franse leger. Het is alleen niet zeker of ze ook daadwerkelijk op Nederlands grondgebied hebben gevochten.'

Daar houdt de controverse niet op. In Kapelle klinkt ook nog eens de klacht dat de aandacht voor de Marokkaanse soldaten tijdens de herdenkingsceremonie onevenredig groot is - ten koste van de Franse gesneuvelden. Maar Achahboun ziet het probleem niet. Heeft hij bussen vol Marokkaans-Nederlandse belangstellenden naar de herdenking gekregen zodat ze de doden eren en kunnen verbroederen met de Nederlanders en Fransen, compleet met zelfgemaakte Marokkaanse koekjes voor de andere gasten, is het nóg niet goed. Dit jaar valt de herdenkingsdag op de eerste dag van de islamitische vastenmaand, zegt Achahboun. 'Een mooi toeval. En die koekjes nemen we weer mee voor de Franse en Nederlandse bezoekers, ook al mogen we zelf niet eten en drinken.'

Graf van Marokkaanse militair.

De woordvoerder erkent dat er in het verleden klachten zijn geweest. 'Dat kwam doordat een paar bezoekers tijdens de stille tocht naar de herdenkingsplaats graag naast de Marokkaanse ambassadeur wilden lopen om hem te spreken. Dat werd door anderen als storend ervaren. Maar sinds we goede afspraken hebben gemaakt de organisatoren, gaat dat weer goed. Alleen de officiële gasten lopen nu voorop. De rest wordt opgevangen in een aparte zaal en mag tijdens de kranslegging alleen op de tribune zitten.'

De volgende dag reis ik zelf af naar de herdenkingsplek in Kapelle. Ik heb nog nooit oorlogsgraven bezocht. Bij de Franse grafzerken liggen kleine plakkaten met teksten van hun nazaten. Bij een van de Noord-Afrikaanse graven ligt een roosje met een rood-wit-blauwe lint, evenals bij het graf van een Joodse soldaat. Ondanks mijn gedeelde afkomst, komt de aanblik van de Marokkaanse graven niet harder bij me binnen dan die van de Franse en Joodse. Het is allemaal even indrukwekkend, wat hun afkomst ook is en waar ze ook feitelijk gesneuveld zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.