Alexa Gratama: Een teken van boven

Alexa Gratama, voormalig gastcolumnist van de Volkskrant, beziet - geholpen door een geheime kracht - de verworvenheden van de moderne tijd met mildere blik.

Beeld anp

Het zal met de leeftijd te maken hebben. Net vijftig. Dan word je toch oud, wat ze ook zeggen over vijftig is het nieuwe dertig. Aan mijn ravissante uiterlijk ligt het inderdaad niet, maar mentaal haak ik steeds vaker af. Het gemiddelde beeld van een Nederlands stadscentrum bijvoorbeeld. Wandel van een moderne stationshal naar je eindbestemming en je struikelt over de espressobarretjes en muffinuitgiftepunten. Het is een en al koekenzopie. Vertel mij: wie heeft daar tijd en geld voor op een doordeweekse dag? Waar zijn de slecht afscheurbare boterhamzakjes en twee keer jong belegen kaas gebleven? In diezelfde lijn nog zo'n ergernis: na Jumbo gaat nu ook Albert Heijn in haar winkels plaatsmaken voor een deli & bakery, waar je ter plekke geroerbakte pizza kunt kopen. Geen mens die nog zelf aardappels schilt en spruitjes afhaalt.

Een gemiste kans op een goed gesprek zou ik denken, al is het maar een dialoog met jezelf. Nu is het snel iets naar binnen schuiven en terug naar de draadloze verbinding. Het is nooit meer helemaal stil. Op de achtergrond steeds een indringend twittwattweet. Als een vogeltje met de hik braakt onze smartphone korte berichten uit die ons, als we niet opletten, moedwillig een onbegaanbaar pad op sturen. Het zal inderdaad de leeftijd zijn, maar zo kort voor de verkiezingen wil ik niet vierentwintig uur per dag Twitter, Facebook-Q&A of een agressieve Jinek, maar gewoon een papieren partijprogramma dat deugdelijk is doorgerekend. Met her en der achter een raam een poster met alleen letters en kleuren.

Alexa Gratama Beeld .

Moderniteit omarmen

Fout, fout, fout. Hier klonk de stem van de elite, van de groep die het liefst alles bij het oude houdt. Die zich laat voorstaan op de calvinistische traditie van sober, zelf doen, eigen boontjes doppen, noblesse oblige, lezen is belangrijk, gebruik je gezonde verstand.

De Brits-Indiase denker Pankaj Mishra legt in zijn onheilspellende essay 'Age of Anger' uit dat we in deze complexe, gewelddadige wereld in plaats van te verlangen naar vroeger, van te willen terugkeren naar een veilige, traditionele orde, de moderniteit moeten omarmen. Hij schetst een somber beeld van de verliezers van deze tijd. Het individu, dat wordt aangemoedigd om zichzelf te beschouwen als een ondernemer op een markt, ziet zichzelf plotseling in een mondiale competitie verwikkeld, zonder begrenzing.

De Nederlandse Ikea-chauffeur bijvoorbeeld, die de ritten voor zijn Nederlandse werkgever is kwijtgeraakt aan veel te goedkope krachten uit Letland. Deze man ervaart verlies van zeggenschap en voelt zich vernederd door krachten die hij niet kan overzien. Dat is volgens Mishra de oorzaak van de wereldwijde epidemie van haat- en wrokgevoelens. De zondebok is de arrogante elite die vooral goed voor zichzelf zorgt, het netwerk van gelijkgestemden die naar dezelfde universiteiten gaan en er hetzelfde wereldbeeld op nahouden. We moeten, zegt hij, de moderniteit dus omarmen en ervoor zorgen dat de idealen van de moderniteit voor steeds meer mensen realiteit worden.

Oef. Hoewel hij misschien iets anders met omarming van de moderniteit bedoelde, ben ik er toch maar mee begonnen de verworvenheden van de moderne tijd met mildere blik te bekijken. Daarbij werd ik geholpen door een geheime kracht.

Een teken van de overledene

Sinds het overlijden van mijn vader in mei van het vorige jaar - hij werd 92 - legde mijn zus een groepsapp aan voor alle kinderen en kleinkinderen, 18 in getal. Nog gloeiend warm vanwege alle herinneringen en gedeelde trots om zijn afscheid sturen we elkaar wekelijks familiewetenswaardigheden, toi-toi's, felicitaties en grappen. Een favoriete bezigheid is het doorsturen van speciale alerts, wanneer een van ons een teken van de overledene meent te hebben ontvangen. Zie je wel, daar is hij!

Deze week stuurde de oudste van mijn zus een bericht. Ben ik nou gek, schreef ze, of zijn dit opa en oma? In de meegezonden link een artikel uit het NRC over stemmen in het buitenland, met daarbij een foto van twee mensen in een stemhokje. Geen twijfel mogelijk. Het was mijn overleden vader, met over zijn schouder meekijkend een bezorgde echtgenote die controleerde of hij wel de goede knop zou indrukken. Ons niet bekommerend over schending van het portretrecht - later herinnerde mijn moeder zich dat tijdens hun laatste keer samen stemmen burgemeester Aboutaleb de volgende in de rij was; de fotograaf van ANP heeft kennelijk op mijn ouders geoefend - waren wij een dag lang euforisch en collectief ontroerd. Dit was zijn meest duidelijke teken tot nu toe.

En ik dacht: dat bij tijd en wijle irritante whatsappen heeft er toch maar mooi voor gezorgd dat wij als uitgedijde familie meer verbonden zijn dan we in het analoge tijdperk ooit zouden zijn geweest. Ga een verstandige stem uitbrengen, dat heeft mijn vader vanuit cyberspace vast willen zeggen, ook tegen de drie kleinkinderen die net 18 zijn geworden. Reuze modern voor een 92-jarige.

Alexa Gratama is jurist en publicist.

Een fragment van het artikel in NRC Handelsblad Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden