Column

Alex Brenninkmeijer is geknipt voor het debat over moderne Europese vrede

De Europese Rekenkamer heeft het jaarlijkse onderzoek naar de besteding van Europese subsidies gepresenteerd, hetgeen leidde tot de gebruikelijke lijstjes. Lege luchthavens, zeehavens waar geen schip ooit heeft aangemeerd, stadsbussen zonder passagiers en zwemparadijzen zonder klanten - allemaal aangelegd met deels Europees geld. De aanleg is ongetwijfeld goed voor de lokale economie geweest, of in elk geval voor het huishoudboekje van de aannemer, de ingehuurde consultants, architecten, arbeiders en hun families. Als je lang genoeg doorredeneert, kom je uit op een indrukwekkende sliert mensen die er goed van hebben gegeten, maar zonde blijft het natuurlijk wel, zo'n weg van nergens naar nergens waar nooit iemand overheen rijdt.

Alex Brenninkmeijer. Beeld anp

Over de besteding van die gelden, of dat wel rechtmatig (zijn de bonnetjes er?) en doelmatig (landen er wel vliegtuigen op die nieuwe luchthaven?) was, was Alex Brenninkmeijer, onze man bij de Europese Rekenkamer, veelvuldig in het nieuws. Hij verhaalde over lidstaten die elkaar verdringen rond de pot met subsidies, over lidstaten die met het naarbinnen geharkte geld vervolgens op zoek gaan naar een project in plaats van omgekeerd.

De interessantste vraag die hem gesteld werd, stond in de Volkskrant van gisteren en luidde: 'Is de vraag niet of er sowieso wegen aangelegd moeten worden met EU-geld? Of onverkoopbare melk gesubsidieerd?' Het is de allesoverkoepelende vraag, de vraag die het navlooien van de bonnetjes en het tellen van de passagiers op de verlengde metrolijn in Lissabon overstijgt: waaróm in hemelsnaam zou de Europese Unie voor de helft moeten meebetalen aan de uitbreiding van de Willemshaven bij Bremen? Of, inderdaad, aan het tevreden houden van melkveehouders?

Het zijn legitieme vragen. De EU is een pacificatieproject. Omdat weinig zo verenigt als een gedeeld financieel belang, gingen voormalige en potentiële vijanden hun economieën met elkaar verknopen en geld herverdelen via een complex subsidiesysteem. De periodieke strijd om een graai uit de EU-pot, het I want my money back van Margaret Thatcher, het oproer in Den Haag als er weer eens een naheffing uit Brussel komt: het is allemaal voortzetting van de oorlog met andere middelen. Niet voor niets wijst Brenninkmijer in het interview op de woorden van de eurocommissaris voor de Begroting Kristallina Georgieva: de Europese meerjarenbegroting is een vredesakkoord.

Soms worden vredesakkoorden ingehaald door de tijd en door voortschrijdend inzicht en doordat een van de vredespartijen zich wrokkig terugtrekt via een Brexit. Dan is het inderdaad hoog tijd om de herverdelingsmachinerie tegen het licht te houden. Waarom gaat nog steeds driekwart van het budget naar landbouw? Als een lidstaat zo graag een weg van nergens naar nergens wil, waarom moet daar Europese subisidie bij?

Brenninkmeijer reageerde niet afwijzend: 'Dat soort vragen moeten inderdaad veel meer gesteld worden. Niet alleen: heeft u bereikt wat u wilde bereiken? Maar: was het doel wel nuttig?' Hij aarzelt evenwel, zei hij, 'omdat de Rekenkamer dan midden in de politieke discussie belandt.'

Terwijl, als er iets is waar Brenninkmeijer in zijn vorige functie als Nationaal Ombudsman zelden voor is teruggedeinsd, is het politiek beladen discussies. Hij roerde met grootse charme thema's als racisme en politiegeweld aan; in Den Haag hoorden ze hem briesend en snuivend aan.

Brenninkmeijer is daarom geknipt voor het aangaan van het debat met lidstaten over een zinvolle inzet van het EU-budget, en over een moderne invulling van de vrede. Iemand moet het durven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden