Aleid Truijens doet mee met de 'cruijffiaanse revolutie' die men wil ontketenen in het onderwijs

Ik doe mee hoor, met die ‘cruijffiaanse revolutie’ die Ton van Haperen wil ontketenen in het onderwijs. Kom maar op. Wat we precies moeten doen om de school weer terug te geven aan de leraren, is nog niet zo eenvoudig. Maar dát het die kant op moet en dat de rot zit in het systeem van de autonome school, is al jaren duidelijk.

Onze Onderwijsinspectie constateert dat het de afgelopen twintig jaar bergafwaarts is gegaan met de prestaties van leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs. Het niveau in rekenen - waarin wij, volk van centjestellers, altijd erg goed waren - is scherp gedaald en steeds minder basisschoolkinderen kunnen goed lezen. Ook wijst de Inspectie er nog eens op dat de kansen voor kinderen in Nederland steeds ongelijker worden en er een groeiende kloof is tussen kinderen van arme en rijke, hoog- en laagopgeleide ouders. Beschamend, allebei.

De staat van het onderwijs laat weinig ruimte voor twijfel aan deze twee zaken, maar de volautomatische reactie van Paul Rosenmöller, voorzitter van de VO-raad, is dat het rapport ‘eenzijdig’ is. We zijn afgegleden van de kopgroep naar het grauwe midden, en we worden aan alle kanten ingehaald door andere landen. Waardoor komt dat?

Om met de meester zelf te spreken: ‘Je gaat het pas zien als je het door hebt.’ Die twintig jaar waarin het niveau sluipenderwijs is gedaald zijn precies de jaren waarin de verantwoordelijkheid en macht in het onderwijs verschoven van de overheid naar de schoolbesturen en de scholen een ‘lumpsum’ kregen, een zak met geld om alles van te betalen. Dat samenvallen betekent natuurlijk niet meteen een oorzakelijk verband. Er zijn meer oorzaken: het dalende kennisniveau van de docenten, de matige lerarenopleidingen, het verdwijnen van de academisch geschoolde leraren en de constante stroom mislukte onderwijsvernieuwingen.

Het verval is niet de ‘schuld’ van elk bestuur afzonderlijk, maar van een systeem waarin een hoog onderwijsniveau bepaald geen prioriteit heeft. Schoolbesturen zien graag tevreden klanten (ouders) en delen liefst zo veel mogelijk diploma’s uit met de minste inspanning en de laagste kosten (docenten). Het aannemen van ‘moeilijke’ kinderen en kansen bieden aan twijfelgevallen is niet in het belang van de school; klassen met ongeveer dezelfde leerlingen wel. Vandaar de bloei van categoriale scholen waar de kinderen, al dan niet met bijles, naar de eindmeet worden gesleept. Eigenwijze en veeleisende leraren, die zich niet laten reduceren tot uitvoerder, zijn in dit systeem lastig. Ze zijn, als het academici zijn, ook nog duur.

Schoolbestuurders en hun belangenorganisaties, de VO- en PO-Raad, zijn altijd dol op vernieuwingen die er fancy uitzien – iPad-onderwijs, zelfsturend en gepersonaliseerd leren – en die er steevast op neerkomen dat leraren minder hoeven te lesgeven en dat hun rol gemarginaliseerd wordt. Niet een van die vernieuwingen heeft tot verbetering geleid. De miskenning van de leraar heeft het beroep intussen wel onaantrekkelijker gemaakt.

De bezwaren tegen de autonome school zijn allang bekend. Al in 2006 zei onderwijsminister Ronald Plasterk ferm: ‘Het onderwijsniveau is gedaald’. Hij hekelde de schoolbesturen die ‘ondernemertje spelen met gemeenschapsgeld’ en wilde de leraar de autonomie teruggegeven. Er kwam niets van terecht; de minister bleek vleugellam. Zijn opvolgers durfden evenmin te morrelen aan de autonome school. Sander Dekker liet zich meeslepen in het gezwets over de 21Century skills en het mislukte project #onderwijs2032.

Hopelijk snappen de huidige twee onderwijsministers dat wegkijken en ‘We gaan er niet over’ zeggen niet langer kan. Zij zijn wél verantwoordelijk. Ze kunnen nu geschiedenis schrijven en een historische vergissing ongedaan maken.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.