Hoogleraar Jeroen Jansen: ‘Het is belangrijk dat de vanzelfsprekendheid van alcohol verdwijnt.’

180 graden Alcohol

Alcohol als het nieuwe roken? Dat kan én moet

Hoogleraar Jeroen Jansen: ‘Het is belangrijk dat de vanzelfsprekendheid van alcohol verdwijnt.’ Beeld Ivo van der Bent

Hoogleraar Keel-, Neus-, en Oorheelkunde Jeroen Jansen (55) veranderde van mening over alcoholconsumptie.

Oude standpunt

‘Alcohol drinken is normaal en hoort er nu eenmaal bij. Vroeger, als een patiënt vroeg hoe hij me kon bedanken, zei ik altijd: ‘Ik drink geen bloemen’. Er zijn stoffen waarvan we, zeker als arts, weten dat ze slecht zijn voor de gezondheid. Dit geldt voor alcohol, maar ook voor zout. Maar het maakt al zolang deel uit van onze cultuur en ons dieet, dat kun je niet meer aan banden leggen. Hoewel we beter weten, valt er weinig aan te doen. Bovendien ontbreekt de politieke wil om alcoholgebruik tegen te gaan.

‘Terwijl ik alcoholconsumptie als iets volkomen normaals beschouwde, zag ik als arts ondertussen wel de gevolgen. Bijvoorbeeld bij patiënten die kanker kregen door overmatig drinken. Het is al erg genoeg dat die patiënten ziek zijn, door de alcohol hebben ze vaak ook een zwaar leven gehad en een beperkt sociaal vangnet. En zolang ze blijven drinken, is de kans op herstel beperkt. Ik gaf wel advies, maar er was geen structurele begeleiding door of via het ziekenhuis.’

Kantelpunt

‘De afgelopen jaren is er een heel succesvolle campagne gevoerd tegen roken, waardoor dit echt aan banden is gelegd. Je mag niet meer roken in de horeca, in openbare gebouwen en op de werkvloer. Ook in en rondom het ziekenhuis zijn inmiddels geen rookruimtes meer. Door dit succes realiseerde ik mij dat dit voor alcohol ook zou moeten kunnen.’

Nieuwe standpunt

‘Het is vreemd dat de rol van alcohol in de maatschappij zo groot is. Dat we het normaal vinden dat deze harddrug overal verstrekt wordt. Waarom? Het is helemaal raar dat in ziekenhuizen gedronken wordt. Studenten hebben er zelfs een eigen bar.

‘Het wordt tijd dat mensen goed gaan nadenken over alcoholconsumptie en we dit aan banden leggen. In het preventieakkoord staat dat we overgewicht, ­roken en overmatig alcoholgebruik ­tegengaan. Waarom alleen overmatig? Het is sowieso slecht voor ons.

‘Er is veel informatie, maar die komt nauwelijks voor het voetlicht, in elk geval niet bij degenen die alcohol drinken. Slechts 10 procent van de mensen weet dat alcohol ook borstkanker kan veroorzaken. En ik vraag me af hoeveel mensen weten dat je mond-, keel- en slokdarmkanker kunt krijgen van alcohol.

‘Bij jongeren is drinken al niet goed voor de ontwikkeling van de hersenen, maar als ze drinken, drinken ze ook vaak te veel. Dat is rampzalig voor het brein, maar ook voor het functioneren. Voetballen zou op zondag populairder moeten zijn dan met een alcoholvergiftiging op de spoedeisende hulp belanden.

‘Ik ben geen geheelonthouder. Ik ben wel steeds minder gaan drinken, maar drink nog steeds vaak uit gewoonte: een glas wijn bij het eten, een biertje op een borrel, zonder echt aan een alternatief te denken.

‘Het is belangrijk dat de vanzelfsprekendheid verdwijnt. Een fles wijn is een heel normaal relatiegeschenk. We doen als artsen veel aan genezing, wat ontzettend belangrijk is, maar we zouden ook meer kunnen doen aan preventie.

‘Uitbannen lijkt me niet te doen, maar een voor de hand liggende maatregel is het verbieden van alcohol­reclame. Dat is echt laaghangend fruit. Hoe lastig is dat? Ook het beleid van ziekenhuizen en universiteiten kan veranderen. Zeker nu alcoholgebruik onder studenten onder de loep ligt: je kunt niet jezelf andere normen opleggen dan studenten. Laatst zag ik in Frankrijk iets leuks: het is daar verplicht tijdens happy hour ook de prijzen van frisdrank te verlagen.

‘Bij roken hebben we uiteindelijk een enorme cultuurverandering gezien. Ik denk dat rokers het zelf niet lekker vinden, het is hooguit een prettige gewoonte. Bij alcohol ligt dat anders: het is niet alleen een stof die tot een fysieke en geestelijke verslaving kan leiden, maar ook een culturele verslaving. Het is dé manier om te ontspannen. Toch denk ik dat alcohol het nieuwe roken kan worden. En dat moet ook.’

Het effect

‘Mijn oratie afgelopen maand vond ik een mooi moment om hierbij stil te staan. Ik heb ervoor gekozen na afloop een alcoholvrije borrel te houden. Dat was niet per se een principieel statement. Ik wilde vooral laten zien hoe vervelend ze het zouden vinden als er geen alcohol wordt geschonken bij zo’n gelegenheid en hoe sterk je daar eigenlijk op rekent: dat je een evenement als een oratie in je hoofd heel erg koppelt aan het plezier van een drankje.

‘Er werd gemopperd – een aantal mensen is zelfs naar een café iets verderop ­gegaan. Dat is toch fantastisch? Dat geeft wel te denken, vind ik. Zo’n reactie is ­heftig, veel meer dan bij roken. Dat zegt ook iets over hoe diep alcohol drinken in onze cultuur verankerd is. Maar ik heb vooral veel positieve reacties gehad, van mensen die het een goed statement ­vonden en zeiden dat het ze aan het ­denken had gezet. Mijn alcoholvrije ­borrel heeft dus de nodige indruk ­gemaakt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden