Opinie

'Al Jazeera is de aanleiding voor sancties tegen Qatar'

Het is de vraag of Qatar de druk van zijn buurlanden kan weerstaan om de Arabische tv-zender uit de lucht te halen.

De tv-studio van Al Jazeera in Doha, Qatar. Beeld getty
De tv-studio van Al Jazeera in Doha, Qatar.Beeld getty

Het besluit om Qatar te boycotten door Saoedi-Arabië, Egypte, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten en Jemen is een verrassing voor velen, maar was slechts een kwestie van tijd. Hiervoor is slechts één reden: Al Jazeera.

Qatar betaalt de prijs voor het in de lucht houden gedurende twintig jaar van Al Jazeera, het Arabisch tv-kanaal dat de Arabische regimes versteld heeft doen staan tot het punt van lastpost werd bereikt. De vraag is of Al Jazeera de druk van deze krachtige coalitie zal overleven en door Qatar beschermd zal blijven.

Allereerst is Al Jazeera hét succesverhaal van Qatar op het wereldtoneel. Al Jazeera is Qatars antwoord op de uitdagingen van globalisering die zich voordoen aan de Arabische wereld. Qatar werd het strategische centrum van de regio door zijn aardgasrijkdom en vooral zijn cruciale geografische ligging aan de rand van een zee van problemen tussen de soennitische en de sjiitische wereld uit te buiten, ingeklemd tussen de krachtige ambities van de twee grootste spelers in de regio met Saoedi-Arabië als bewaarder van de twee heilige moskeeën en de facto leider van de soennitische wereld en Iran als de leider van de sjiitische wereld.

Qatar, letterlijk de spil van de Arabische wereld, is tevens het brandpunt van afgunst (door die onvoorstelbare rijkdom) waarop de gehele Arabische wereld zijn pijlen richt. Qatars kracht rust in het vermogen om een symbolische wereld te creëren die alle tegenstrijdigheden harmonieus integreert. Qatar herbergt het Amerikaanse Commando Centrum voor het Midden-Oosten en heeft vriendschappelijke en diplomatieke betrekkingen met Iran, Israël, de Taliban en herbergt leiders van de politieke islam die in de rest van de Arabische wereld persona non grata zijn.

Een tweede punt is dat het Al Jazeera gelukt is tot de meest gerespecteerde tv-kanalen van de gehele westerse media te behoren als waakhond van de democratie. Al Jazeera was de kweekvijver voor de democratische revoluties van de Arabische wereld, die de vrijdag bevorderde tot een 'dag van woede' en populair protest.

Al Jazeera heeft zijn journalisten strategisch als martelaren in de strijd geworpen voor de Arabische vrijheid, terwijl het zich tegelijkertijd opwierp tot woordvoerder en pleitbezorger van de Arabieren. Al Jazeera was instrumenteel voor partijen die de politieke islam vertegenwoordigen terwijl in Tunesië, Egypte en Marokko de eerste democratische verkiezingen na de Arabische Lente werden gehouden.

Het logo van Al Jazeera. Beeld reuters
Het logo van Al Jazeera.Beeld reuters

Ten derde startte Al Jazeera een missie om de Arabische mentaliteit en psyche te reconstrueren. Al Jazeera introduceerde verschillende, in ballingschap levende, islamitische leiders aan het grote Arabische publiek en gaf ook moslim-feministen de ruimte. Met het brengen van gedachten van westerlingen, Israëli's en Hamas, secularisten en anderen kreeg het netwerk een reputatie. Al Jazeera hield de Arabische wereld een spiegel voor, een wereld die bang is om zichzelf en haar democratische tekortkomingen te zien.

Ten vierde slaagde Al Jazeera erin om politieke, revolutionaire en religieuze uitingen een podium te geven om ze vervolgens in televisiedebatten om te zetten. Het netwerk gaf de islamitische leiders alsmede de dissidenten van verschillende Arabische regimes toegang tot een breed transnationaal Arabisch publiek dat zij anders nooit hadden kunnen bereiken.

Ten slotte kan een einde maken aan Al Jazeera zich wellicht keren tegen Saoedi-Arabië en Egypte, omdat Qatar democratie bevordert zonder zelf democratisch te zijn, maar de andere landen kunnen helemaal geen aanspraak maken op de bevordering van de democratie, zowel intern als extern.

Al Jazeera's kritiek op de regionale overheersing van Saoedi-Arabië is verstomd en het netwerk is bezig zijn nieuwszender in Egypte Al Jazeera Mubasher Misr te ontmantelen. Qatars anti-establishmentvlag voor de vrijheid van media om een gezamenlijk front met zijn buren te vormen tegen wat gezien wordt als een gemeenschappelijke bedreiging is beschadigd.

Qatar heeft veel te verliezen als de principes die het voorstaat gereduceerd worden tot diplomatieke handelswaar. Qatar kan zich namelijk niet veroorloven om zijn sterprediker Yusuf Al Qaradawi terug te sturen naar zijn thuisland Egypte, zoals talloze media abusievelijk hebben gemeld. Zelfs druk van de VAE, in de vorm van een internationaal arrestatiebevel voor de prediker, is niet voldoende gebleken om Qatar onder druk te zetten de voormalige ambassadeur voor zijn kijk op de wereld uit te zetten.

Lees meer over de Qatar-crisis

De FBI en de Amerikaanse inlichtingendiensten gaan ervan uit dat Russische hackers achter het 'nepnieuws' zaten, dat deze week deels leidde tot de crisis tussen Qatar en zijn buurlanden. In het artikel, verspreid op 23 mei door het staatspersbureau van het Golfstaatje, sprak de emir van Qatar in vriendelijke bewoordingen over Iran en Israël. Ook vroeg hij zich openlijk af of Donald Trump lang president weet te blijven.

De emir van Qatar Hij weet zich omringd door buurlanden met oude leiders. Inmiddels staat hij met velen op slechte voet. Wie is sjeik Tamim al Thani van Qatar? (+)

Bahrein, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte, Jemen, Libië, en Malediven hebben alle diplomatieke banden met het kleine, maar rijke schiereiland Qatar maandag verbroken. Het besluit is het resultaat van langdurige frustraties met de Qatari's, die volgens de andere golfstaten terrorisme ondersteunen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden