Column Emma Curvers

Al dat geklaag over de smartphone. Kun je er niet gewoon blij mee zijn?

Niet alle moderne verschijnselen hoeven we goed te keuren. Er zijn zaken waar we ons tegen kunnen, nee móéten verzetten. Deze week buigt Emma Curvers zich over dé bron van alle kwaad in de moderne samenleving. Toch?

Ergens hoopte ik dat we er intussen overheen waren gegroeid. Het is dertien jaar geleden dat de eerste iPhone verscheen. Maar van de week plopte er toch weer eentje op: zo’n fotoserie waarin de smartphone symbool staat voor al wat slecht is aan onze verdorven wereld. Op de beelden waren smartphones verwijderd uit de handen van de arme, verslaafde gebruikers, waarmee de kunstenaar laat zien hoe eenzaam en gespeend van écht menselijk contact ‘wij’ (ja de hele wereld, dus) zijn.

Arme wij. En we waren nog wel zo gewaarschuwd, door honderden andere kunstenaars en striptekenaars: smartphone = slecht. Vaak schrijven de makers en hun fans er mismoedige teksten bij, waarin de smartphone de oorzaak is van een ‘identiteitscrisis in de moderne wereld’, waarin wifi en passant wordt vergeleken met heroïne en de gebruiker met een zombie of een gevangene. Vandaar ook die naam hè, cell-phone. Met elke tel die u op dat onding verder swipet, wordt u hufteriger en komen zowel uw scheiding als de ondergang van de wereld een stapje dichterbij. O, en als u deze treurige realiteit niet ziet, is dat omdat u al ontaard bent. U zit in the Matrix.

Het stelletje op de foto’s dat ’s avonds in bed ligt, is altijd ‘leeg’ naar het scherm aan het ‘staren’, de ruggen naar elkaar gekeerd. Ze zijn nooit gewoon een boeiend artikel aan het lezen of gezellig met hun moeders aan het wordfeuden. De smartphone staat voor sommigen kennelijk nog altijd lijnrecht tegenover alles van waarde: kennis, de natuur, kunst en echte connecties. Wat al die anoniemelingen op hun smartphone dóén, maakt kennelijk niet uit. Daar op dat scherm projecteert de doemdenker zijn woede over een langverloren wereld, waarin de jeugd nog vliegerde op de hei.

Het bekendste bewijs daarvan stamt uit 2014, toen Gijsbert van der Wal een foto maakte van een schoolklas die in het Rijksmuseum, pal vóór onze nationale trots, de Nachtwacht, aan hun telefoons gekluisterd zat. Barbaren! Galg en rad, vroeger was alles etcetera. Tegen de tijd dat het museum bekendmaakte dat de kinderen ook bezig waren met een educatieve app, was de foto al viraal en verklaard tot ‘metafoor voor onze droevige tijd’. Dat idee is hardnekkig: in 2018 werd de foto nog gebruikt door Time, zonder context.

We weten niet of de kinderen of die mensen met hun ‘holle blik’ studeren, sexten, of facetimen met hun zieke oma. De smartphonehater kijkt wel uit voor hij ernaar vraagt. Dan zou straks nog blijken dat het grote boze scherm geen eendimensionaal ding is, niet goed of slecht, maar zoals elke technologische revolutie, een verschrikking en een openbaring tegelijk.

De wereld verandert, droog je tranen, scroll en swipe en tik zonder schuldgevoel. Ik heb een innige en prachtige verhouding met mijn smartphone. Is dat soms ook een ongezonde verhouding? Absoluut, daar werken we aan, maar op mijn telefoon foeteren: nooit. Hoe veel mooier was die wereld zonder eigenlijk? Als ik door het Rijksmuseum loop, zie ik dat met name in de Renaissance mensen zich stierlijk hebben verveeld. Ook toen negeerden gezinsleden elkaar vaak volledig, alleen viel dat zonder smartphones veel erger op. Sommige vrouwen zagen zich zelfs genoodzaakt er borduurwerk bij te pakken. Ik zíé ze gewoon denken: had ik maar een leuk apparaatje waar ik Candy Crush op kon doen. Maar dat kan projectie zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden